LOVE your eyes, LOVE your lenses, but .....

Η εβδομάδα που ακολουθεί την παγκόσμια ημέρα οπτομετρίας (23 Μαρτίου), αποτέλεσε τα δύο προηγούμενα χρόνια την παγκόσμια εβδομάδα φακών επαφής με την καμπάνια "LOVE YOUR LENSES".

Δυστυχώς οι δύσκολες συνθήκες των ημερών, που έχουν καθολική ισχύ, δεν επέτρεψαν την επανάληψή της, αν και, κατά την προσωπική μου άποψη, θα αποτελούσε μια καλή ευκαιρεία ενημέρωσης των καταναλωτών στα ψηφιακά κοινωνικά δίκτυα σχετικά με τους φακούς επαφής, που λόγω του κορωνοϊού βρίσκονται στο προσκήνιο έτσι κι αλλιώς.

Από την άλλη, αρκετοί επαγγελματίες του χώρου μας νιώθουν σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε, την απειλή της διάθεση φακών επαφής από διάφορες ιστοσελίδες στο "internet" - και κυρίως από τα eshops του εξωτερικού που προσφέρουν άκρως ανταγωνιστικές τιμές, πουλώντας κουτιά φακών πίσω από το πληκτρολόγιο με μηδαμινό κόστος υπηρεσιών.

Μου προκαλεί ιδιαίτερη εντύπωση όμως ότι ενώ προβάλλουμε ως απειλή τα eshops, τα οποία διαθέτουν τους φακούς στης συσκευασίες τους, όπως ορίζουν οι κανόνες προστασίας του χρήστη/καταναλωτή για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα, η πληθώρα των πωλήσεων από τα οπτικά καταστήματα αφορά "ζευγαράκια" φακών επαφής, αδιαφορώντας για τις όποιες συνέπειες στην ασφάλεια και στην υγιεινή του χρήστη. Μάλιστα, φτάσαμε στο σημείο να διαφημίζουν “συνάδελφοι" πωλήσεις ζευγαριών φακών επαφής online με αποστολή στο σπίτι -“ένα ζευγάρι μηνιαίων και ένα υγρο 10€” και με hashtag #covid19 #menoumespiti (!) - αυτές τις μέρες, μάλιστα, που κυκλοφορούν τόσες αβάσιμες δημοσιεύσεις για τη χρήση των φακών επαφής σε συνθήκες πανδημίας.

Από τη μία θεωρούμε ότι τα διάφορα σημεία πώλησης εκτός καταστημάτων οπτικών (π.χ. internet, φαρμακεία, καταστήματα super-market και καλλυντικών) δεν μπορούν να παρέχουν τις απαραίτητες πιστοποιήσεις και γνώσεις για τη σωστή επιλογή των φακών επαφής, από την άλλη διαθέτουμε τους φακούς εκτός συσκευασίας σε ζευγάρια (blisters), όπως συνέβαινε με τις ασπιρίνες για τον πονοκέφαλο  πριν κάποια χρόνια στα περίπτερα. Με αυτόν τον τρόπο διάθεσης δεν ενημερώνουμε το χρήστη πλήρως για το προϊόν που αγόρασε - είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο περίπου 1 στους 5 χρήστες που αγοράζουν ζευγάρια γνωρίζει την ονομασία των φακών που χρησιμοποιεί (ας μην αναφερθούμε για τα υλικά των φακών). Παράλληλα, με την αγορά ζευγαριών δεν δίνεται η δυνατότητα στον χρήστη να συμβουλευτεί τις οδηγίες χρήσης και συντήρησης που περιέχονται στη συσκευασία, αφήνοντάς τον σε ημιμάθεια και σε λανθασμένους χειρισμούς, όσο αφορά το χρόνο αντικατάστασής τους και την καθημερινή φροντίδα τους.

Δεν αποτελεί επομένως έκπληξη η μικρή διείσδυση των φακών επαφής στην Ελλάδα (περίπου 3.5%, αρκετά χαμηλότερα από το 10% που παρουσιάζεται στις κορυφαίες χώρες της ΕΕ), ενός προϊόντος που θα έπρεπε μαζί με τα γυαλιά οράσεως να αποτελούν την "αιχμή του δόρατος" στο χώρο μας. Ως αποτέλεσμα, οι χρήστες που ενδιαφέρονται να ενημερωθούν σχετικά με τα προϊόντα φακών επαφής ωθούνται προς το διαδίκτυο και τα eshops, απ΄όπου παραγγέλνουν τους φακούς σε συσκευασίες για ένα ή ακόμα και δύο χρόνια με προσφορές, χωρίς δυστυχώς πολλές φορές να έχουν καν περάσει έλεγχο εφαρμογής και όρασης ! Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι αρκετοί χρήστες θεωρούν ότι γνωρίζουν όσα χρειάζονται για την εφαρμογή των ΦΕ, και ότι αποτελούν τον ιδανικότερο κριτή (εξάλλου είναι κάτι που οι ίδιοι οι "εφαρμοστές" τους προτείνουν - να "δοκιμάσουν" τους φακούς) !

Η έλλειψη του απαραίτητου επαγγελματισμού σε ένα τόσο σημαντικό πεδίο υπηρεσιών που αφορούν ιατροτεχνολογικά προϊόντα, όπως οι φακοί επαφής, υποβιβάζει το επίπεδo του οπτικού-οπτομέτρη, οδηγώντας σε απώλεια της πιο ενεργής και δυναμικής πελατείας μας, τους χρήστες ΦΕ.

-Ενημερώστε τον χρήστη για τα πλεονεκτήματα της διάθεσης των ΦΕ σε συσκευασίες και τους κινδύνους των πρόχειρων λύσεων.

-Απομακρύνετε από τα καταστήματα διαφημιστικές ενέργειες που προωθούν blisters ενάντια στους κανόνες προστασίας του χρήστη/καταναλωτή, κατι που δυστυχώς και αρκετοί προμηθευτές στη χώρα μας έχουν υιοθετήσει !

-Προωθήστε τις γνώσεις σας και τον επαγγελματισμό σας ΚΑΙ στους φακούς επαφής !!

LOVE YOUR EYES, LOVE YOUR LENSES !

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΓΥΑΛΙΩΝ ΚΑΙ ΦΑΚΩΝ ΕΠΑΦΗΣ ΣΤΗΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ ΤΟΥ ΚΟΡΩΝΟΙΟΥ

Οι φακοί επαφής αποτελούν μια ασφαλή και εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδο διόρθωσης της όρασης για εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Παρά τους μύθους και την παραπληροφόρηση που έχουν προκύψει τις τελευταίες ημέρες, επί του παρόντος, δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποδεικνύουν οποιαδήποτε συσχέτιση μεταξύ της χρήσης φακών επαφής και της εξάπλωσης του COVID-19 ή μόλυνσης από κορωνοϊό που να σχετίζεται με τη χρήση φακών επαφής. Τα άτομα που χρησιμοποιούν φακούς επαφής, επίσης, δεν διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο για λοίμωξη από κορωνοϊό από όσους φορούν γυαλιά.

Ωστόσο, η ασφαλής και επιτυχής χρήση των φακών επαφής και η διασφάλιση της υγείας των ματιών μας προϋποθέτει μια σειρά από σωστές επιλογές από τον επαγγελματία-εφαρμοστή, καθώς και την τήρηση βασικών κανόνων υγιεινής: 

Απαραίτητος ο σωστός καθαρισμός των χεριών. Όταν χρησιμοποιούμε φακούς επαφής ή γυαλιά, το πλύσιμο των χεριών με σαπούνι και νερό, ακολουθούμενο από το στέγνωμα των χεριών με αχρησιμοποίητο απορροφητικό χαρτί, είναι εξαιρετικά σημαντικό. Για τους χρήστες των φακών επαφής, αυτό πρέπει να γίνεται πριν από κάθε εισαγωγή και αφαίρεση.

Απολυμαίνουμε τους φακούς επαφής. Οι χρήστες φακών επαφής πρέπει είτε να απορρίπτουν καθημερινά τους φακούς μιας χρήσης κάθε βράδυ, που αποτελούν και ασφαλέστερη επιλογή, είτε να απολυμαίνουν τακτικά τους φακούς μηνιαίας ή 15θημερης αντικατάστασης, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και των επαγγελματιών-εφαρμοστών. Ποτέ δεν χρησιμοποιούμε νερό βρύσης για να ξεπλύνουμε ή να αποθηκεύσουμε τους φακούς επαφής μας (για περισσότερες οδηγίες σχετικά με τη χρήση των φακών επαφής βλ. εικόνα, Πηγή BCLA).

Απολυμαίνουμε τους σκελετούς και τα γυαλιά. Μερικοί ιοί, όπως ο COVID-19, μπορούν να παραμείνουν σε σκληρές επιφάνειες για ώρες έως μέρες, και να μεταφερθούν σε δάκτυλα και πρόσωπα που φοράνε γυαλιά. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τους πρεσβύωπες (άτομα γενικά άνω των 40 ετών). Οι πρεσβύωπες χρειάζονται γυαλιά ανάγνωσης γι’ αυτό τα βγάζουν και τα βάζουν στο πρόσωπό τους πολλές φορές την ημέρα. Αυτή η ηλικιακή ομάδα φαίνεται να αποτελεί επίσης τον πιο ευάλωτο πληθυσμού για την ανάπτυξη του COVID-19, σε σύγκριση με τους φέροντες φακούς επαφής, οι οποίοι είναι συνήθως νεότεροι.

Διακόπτουμε τη χρήση των φακών μόνο σε περίπτωση ασθένειας. Σταματάμε τη χρήση των φακών επαφής όταν είμαστε άρρωστοι, όπως προτείνεται και στις περιπτώσεις με συμπτώματα γρίπης.

Τα γυαλιά δεν έχουν αποδειχθεί ότι προσφέρουν προστασία. Δεν υπάρχουν επιστημονικές αποδείξεις ότι η χρήση γυαλιών παρέχει προστασία έναντι του COVID-19 ή άλλων μεταδοτικών ιών.

Σωτήρης Πλαΐνης και Ευτυχία Φελώνη

____________________________

*Το κείμενο είναι βασισμένο στην τοποθέτηση της Βρετανικής Εταιρείας Φακών Επαφής (BCLA, “Contact LensWear and coronavirus (COVID-19) guidance“) και της κοινής τοποθέτησης τριών ερευνητών (Jones L, Morgan P, Nichols J - «Misinformation Regarding Coronavirus / COVID-19 Protections for Contact Lens Wearers»)

"Οι παγίδες που πληγώνουν την όραση" - Πώς ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ προστατεύουμε τα μάτια και την όραση μας;

Χθες στα Νέα* αναρτήθηκε μία δημοσίευση (εκλαϊκευμένη τοποθέτηση) από τον Δρ. Κανελλόπουλο σχετικά με "μύθους και επιστημονικές αλήθειες” για την όραση. Δεν θα συμφωνήσω με δύο τοποθετήσεις που παρουσιάζονται κάπως ανάλαφρα και κατά την άποψη μου αποπροσανατολίζουν το κοινό, σχετικά με την επίδραση καθημερινών ενασχολήσεων στην όραση.
Σύμφωνα με τη δημοσίευση "η χρήση παλαιών διορθωτικών γυαλιών ή γυαλιών που έχουν δημιουργηθεί για άλλα άτομα μπορεί να κουράζει τα μάτια και να τους προκαλεί πόνο ή θόλωση της όρασης, αλλά δεν βλάπτει τα μάτια”. 
Μπορεί τα μάτια “ανατομικά" να μην επηρεάζονται από τη χρήση λανθασμένων γυαλιών, αλλά είναι γνωστό ότι μπορεί να δημιουργηθούν χρόνια προβλήματα στην όραση, λόγω δυσλειτουργιών στους μηχανισμούς προσαρμογής και σύγκλισης και σε άλλες πτυχές της όρασης (π.χ απόσταση ανάγνωσης, κλίση κεφαλής στην προσπάθεια ανεύρεσης ευκρινέστερης όρασης κλπ..).

Η δεύτερη τοποθέτηση αφορά τη χρήση οθονών και άλλων διαδραστικών συσκευών, και συγκεκριμένα αναφέρεται ότι “η συνήθεια αυτή μπορεί να κουράσει τα μάτια ή/και να προκαλέσει πονοκέφαλο, αλλά δεν βλάπτει την όραση ούτε των παιδιών, ούτε των ενηλίκων. Ενδέχεται όμως να υποδηλώνει πως το άτομο έχει μυωπία και χρειάζεται γυαλιά. Επιπλέον, τα παιδιά έχουν οξυμμένη ικανότητα εστίασης της όρασης στα αντικείμενα που βρίσκονται κοντά τους και γι' αυτό τους είναι πιο άνετο να κάθονται κοντά στις οθόνες.”
Σήμερα γνωρίζουμε ότι η κοντινή εργασία, και ειδικά η χρήση μικρών οθονών που αναγκάζουν τα παιδιά να πλησιάζουν κοντύτερα, όχι μόνο μπορεί να προκαλέσουν δυσλειτουργίες στο μηχανισμό προσαρμογής-σύγκλισης (και ας υπάρχουν υψηλά αποθέματα προσαρμογής) και ανομοιόμορφη θόλωση στην ωχρά από την περιφέρεια του αμφιβληστροειδή, αλλά οδηγούν τόσο στην εμφάνιση της μυωπίας όσο και ταχύτερη αύξηση της με την πάροδο του χρόνου, επηρεάζοντας επομένως όχι μόνο την όραση αλλά και την ανατομία του οφθαλμού, αυξάνοντας γεωμετρικά το ρίσκο οφθαλμικών παθήσεων σε μεγαλύτερες ηλικίες !

Την τελευταία δεκαετία η μυωπία έχει παγκοσμίως αναγνωριστεί ως πάθηση τόσο από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας όσο και από τους επαγγελματίες περίθαλψης της όρασης. Η κατανόηση μεταξύ του γενικού πληθυσμού, ειδικά στη χώρα μας, είναι χαμηλή, ενώ η πλεοψηφία δεν γνωρίζει καν τι εστί μυωπία και πως αυτή προκαλείται. Είναι επιτακτική ανάγκη όλοι μας να συνειδητοποιήσουμε τα παραπάνω και να στρέψουμε την προσοχή μας στην αντιμετώπιση και διαχείριση της, η οποία αφορά πολλά περισσότερα από την απλή διόρθωσή της με συμβατικά γυαλιά ή φακούς επαφής !

*https://www.tanea.gr/2020/02/07/health/oi-pagides-pou-pligonoun-tin-orasi-pos-na-prostateyoume-ta-matia-mas/?fbclid=IwAR3V9rymrm2TrE-He95WFshJVyob_RYLd8jgGW1K3JvZhbEeWhj7_4udmf4

Το ρίσκο απώλειας όρασης με τη χρήση φακών επαφής και με διαθλαστική επέμβαση LASIK

Στο περιοδικό Ophthalmic & Physiological Optics δημοσιεύθηκε μία μελέτη* από το University of New South Wales (Sydney) που συνέκρινε το ρίσκο "απώλεια όρασης" (μείωση ≥ από 2 γραμμές στον πίνακα οξύτητας με την καλύτερα διορθωμένη όραση) μετά από διαθλαστική επέμβαση LASIK και με διάφορους τύπους φακών επαφής αναλύοντας αποτελέσματα δημοσιευμένων κλινικών μελετών από το 2003.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε απώλεια όρασης σε 66 ασθενείς LASIK (95% διαστηματα εμπιστοσύνης, Cl: 34–108) για κάθε 10.000 ασθενείς (ποσοστό 0.66%).

Για να καταλήξουμε σε αντίστοιχα ποσοστά απώλειας όρασης ΜΙΑΣ επέμβασης LASIK με τη χρήση φακών επαφής για καθημερινή χρήση αλλά και για συνεχή χρήση και στον ύπνο, απαιτείται οι φακοί επαφής να χρησιμοποιηθούν στη χειρότερη περίπτωση (χαμηλά διαστήματα εμπιστοσύνης) για 103 (95% Cl 103–391) και 25 (95% Cl 25-79) χρόνια, αντίστοιχα.

Αν και στις δύο περιπτώσεις ο κίνδυνος απώλειας όρασης είναι χαμηλός, η χρήση φακών επαφής ΔΕΝ οδηγεί σε μεγαλύτερο ρίσκο απώλειας όρασης από μία χειρουργική επέμβαση LASIK, ειδικά αν οι φακοί επαφής δεν χρησιμοποιούνται στον ύπνο (extended wear) !

*Wu YT-Y, Ho A, Naduvilath T, Lim C, Carnt N, Keay LJ, Edwards KP, & Stapleton F. The risk of vision loss in contact lens wear and following LASIK. Ophthalmic Physiol Opt 2020. https://doi.org/10.1111/opo.12663

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αύξηση του επιπολασμού της μυωπίας αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά θέματα συζήτησης κι έρευνας όσο αφορά την όραση. Το ενδιαφέρον για τη διερεύνηση των αιτιογενών παραγόντων της εμφάνισης της μυωπίας και των πιθανών τρόπων αντιμετώπισης της κορυφώθηκε όταν ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σε συνεργασία με το Brien Holden Vision Institute δημοσίευσε το 2016* αυτό που πολλοί από εμάς υποψιάζονταν: ο επιπολασμός της μυωπίας αυξανόταν με ανησυχητικούς / επιδημικούς ρυθμούς.

Η αναγνώριση της μυωπίας αυτή τη δεκαετία από τους επαγγελματίες περίθαλψης της όρασης ως ένα κρίσιμο πρόβλημα είναι απλά η αρχή. Η κατανόηση μεταξύ του γενικού πληθυσμού, ειδικά στη χώρα μας, είναι χαμηλή, ενώ η πλεοψηφία δεν γνωρίζει καν τι εστί μυωπία και πως προκαλείται (αύξηση του μεγέθους του οφθαλμού). Το ίδιο ισχύει και για τους αρμόδιους φορείς, οι οποίοι πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι η αντιμετώπιση της εξέλιξης της μυωπίας αφορά πολλά περισσότερα από την απλή διόρθωση του διαθλαστικού σφάλματος με γυαλιά ή φακούς επαφής !

Αν οποιαδήποτε άλλη ιατρική πάθηση, που επηρεάζεται από γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες, παρουσίαζε παρόμοια αυξητική τάση με τη μυωπία, θα είχε σήμερα προσελκύσει το ενδιαφέρον όλων των φορέων και των ΜΜΕ με πηχυαίους τίτλους κάθε μέρα !Ως επαγγελματίες της περίθαλψης της όρασης ΔΕΝ μπορούμε να είμαστε ικανοποιημένοι μέχρι οι φορείς να ασχοληθούν με τη θεραπεία της μυωπίας. Χώρες όπως η Κίνα έχουν εδώ και 2 χρόνια ξεκινήσει φιλόδοξα προγράμματα για τη δραματική μείωση των επιπέδων της μυωπίας μέχρι το 2030, αλλά δυστυχώς αυτά περνούν σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητα στον υπόλοιπο κόσμο.

Η πρόοδος της οπτομετρίας και τη οφθαλμολογίας τις τελευταίες δεκαετίες στο παγκόσμιο στερέωμα έχουν καθοριστεί από τα σημαντικά επιτεύγματα που έχουν διαδραματιστεί στον τομέα της αποκατάστασης της όρασης. Αν θέλουμε πραγματικά να "πολεμήσουμε" τη μυωπία και να βγουμε νικητές, είναι απαραίτητο ΟΛΟΙ οι επαγγελματίες που δραστηριοποιούμαστε στο χώρο της περίθαλψης της όρασης, με παράλληλη στήριξη από τους αρμόδιους φορείς και τη βιομηχανία, με σθένος να αλλάξουμε ΣΗΜΕΡΑ κι όλας την κλινική προσέγγιση και αντιμετώπιση των παιδιών με μυωπία !

*Holden BA, Fricke TR, Wilson DA, Jong M, Naidoo KS, Sankaridurg P, et al. Global prevalence of myopia and high myopia and temporal trends from 2000 through 2050. Ophthalmology. 2016;123(5):1036- 42.