XI Aegean Summer School in Visual Optics

Όπως κάθε χρόνο από το 2002, έτσι και φέτος το Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης διοργανώνει το Θερινό Σχολείο στην Οπτική της Όρασης. Το ΧΙ Aegean Summer School in Visual Optics θα πραγματοποιηθεί από τις 26 έως τις 28 Ιουνίου 2012 στο Ρέθυμνο, στο ξενοδοχείο Aquilla Rithymna Beach.

Το πρόγραμμα του φετινού 3ήμερου Θερινού Σχολείου αποτελείται για μία ακόμη φορά από ομιλίες που θα καλύψουν την πρόσφατη εφαρμοσμένη έρευνα στην Οπτική της Όρασης ενώ παράλληλα θα εστιάσει στον κερατόκωνο και τη διαχείρισή του με τη χρήση Φακών Επαφής και επεμβατικών τεχνικών (Cross linking, keratoplasty etc). Με σκοπό την αρτιότερη παρουσίαση των μη-επεμβατικών τεχνικών θα οργανωθούν εξειδικευμένα workshops (για περιορισμένο αριθμό συμμετεχόντων) στην Εφαρμογή ΦΕ στον κερατόκωνο.


Για περισσότερες πληροφορίες και το επικαιροποιημένο πρόγραμμα επισκεφτείτε την ιστοσελίδα του Σχολείου; 
www.ivo.gr/summerschool

Προσκεκλημένοι ομιλητές του φετινού Θερινού Σχολείου θα είναι οι:

WN Charman, PhD, DSc

Marguerite McDonald, MD

Steve Klyce, PhD

Shehzad Naroo, OD, PhD

Jacinto Santodomingo, OD, PhD

Halina Mańczak, MD, PhD

Vassilis Fotinakis, MSc

Σύνδρομο κοπιωπίας της Όρασης λόγω χρήσης υπολογιστή και άλλων διαδραστικών συσκευών

Οι σύγχρονες διαδραστικές συσκευές, όπως ο υπολογιστής τα έξυπνα κινητά τηλέφωνα (Smart phones) και τα tabloids, έχουν εισβάλει σε σημαντικό ρόλο στην ζωή των περισσότερων ανθρώπων. Έρευνες στις ΗΠΑ το 2007 υπολόγισαν ότι κατά τη διάρκεια της ημέρας περίπου 55 εκατομμύρια ενήλικες, 52 εκατομμύρια μαθητές και 15 εκατομμύρια άτομα ηλικίας άνω των 65 χρόνων χρησιμοποιούν υπολογιστή. Παράλληλα έχει εκτιμηθεί ότι στις ΗΠΑ το 75% όλων των εργασιών το 2000 απαιτούσαν σε κάποιο βαθμό τη χρήση του, ενώ το 55% των νοικοκυριών είχαν τουλάχιστον έναν υπολογιστή!

Καθώς τα επίπεδα της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας από τις οθόνες είναι χαμηλά, είναι αναμενόμενο να μην υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να ενοχοποιούν την ακτινοβολία. Τα συμπτώματα από τη χρήση του υπολογιστή αυξάνονται με τις ώρες ενασχόλησης, αλλά είναι συνήθως προσωρινά και δεν επηρεάζουν τη μακροχρόνια υγεια των ματιών. Αν και συνήθως υποχωρούν με την παύση της εργασίας στον υπολογιστή, υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι ενοχλήσεις και τα προβλήματα θολής όρασης και διπλωπίας παραμένουν και συχνά χειροτερεύουν αν δεν αντιμετωπιστούν τα οπτικά αίτια του προβλήματος. Έρευνες των οπτομετρών στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο δείχνουν ότι 12.5% και το 9.0% των ασθενών τους, αντίστοιχα, εξετάζονται κυρίως λόγω των οπτικών προβλημάτων που συνδέονται με τη χρήση υπολογιστή.

Τα συμπτώματα κοπιωπίας της όρασης προέρχονται κυρίως από προβλήματα στη διόφθαλμη όραση (συνεργασία των δύο οφθαλμών), στην προσαρμογή του οφθαλμού (αύξηση της διοπτρικής ισχύος του οφθαλμού για την καθαρή εστίαση κοντινών αντικειμένων), στην ανεπαρκή διαθλαστική διόρθωση και σε περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρεάζουν τα δάκρυα και οδηγούν σε ξηροφθαλμία. Πολλά άτομα παρουσιάζουν οριακές διαταραχές στην όραση που δεν προκαλούν συμπτώματα όταν εκτελούνται λιγότερο απαιτητικές εργασίες, αλλά επιτείνονται όταν οι συνθήκες δεν είναι ιδανικές. Για παράδειγμα, η κακή στάση του σώματος (κι επομένως της κεφαλής και των οφθαλμών) ή η λανθασμένη κλίση της οθόνης, εκτός από πιθανά προβλήματα στον αυχένα και στη μέση, μειώνουν το κόντραστ (αντίθεση φωτεινότητας) των γραμμάτων, που προβάλλονται ήδη με σχετικά χαμηλή ευκρίνεια στις περισσότερες διαδραστικές συσκευές. Η τοποθέτηση της οθόνης του υπολογιστή σε ακατάλληλη θέση (π.χ. δίπλα σε παράθυρο με έντονη ηλιοφάνεια) επίσης μειώνει την αντίθεση των γραμμάτων λόγω ανακλάσεων του φωτός, προκαλώντας ταυτόχρονα θάμβος. Έχει αποδειχθεί ότι η χρήση γυαλιών με αντι-ανακλαστικές επιστρώσεις ή με ειδικά φίλτρα βελτιώνει την ταχύτητα και ευκολία ανάγνωσης κειμένων.

Έντονα συμπτώματα ασθενωπίας εμφανίζονται, επίσης, από την ανεπαρκή διαθλαστική διόρθωση, κυρίως του αστιγματισμού σε νεαρά άτομα, αλλά και της πρεσβυωπίας σε άτομα ηλικίας > 40 ετών. Είναι γνωστό ότι στους πρεσβύωπες η χρήση γυαλιών για κοντά ή μακριά δεν εξασφαλίζει ευκρινή όραση για ενδιάμεσες αποστάσεις. Η χρήση λανθασμένης, για την απόσταση, διόρθωσης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που ο φωτισμός είναι χαμηλός, δυσχεραίνει απλές καθημερινές δραστηριότητες (κινητά τηλέφωνα, ψηφιακές οθόνες) και οδηγεί στην αύξηση των συμττωμάτων κοπιωπίας.

Για τους χρήστες ηλεκτρονικών οθονών, επαγγελματίες ή μή, η συνήθης διαδικασία διαθλαστικού ελέγχου για μακριά και κοντά δεν είναι επαρκής. Ο οπτομέτρης / οφθαλμίατρος θα πρέπει να ενημερώνεται για τις συνήθεις δραστηριότητες, για το πλήθος και τον τύπο των ηλεκτρονικών οθονών που χρησιμοποιούνται, για την εργονομία του χώρου χειρισμού κάθε οθόνης, καθώς και για τυχον οπτικά συμπτώματα που σχετίζονται με τη χρήση των συσκευών αυτών. Με τη σωστή ενημέρωση του εξεταστή, πραγματοποιούνται οι κατάλληλες διαδικασίες ελέγχου στον καθορισμό της διόρθωσης, ανάλογα με τις οπτικές ανάγκες του κάθε ατόμου συνεκτιμώντας την απόσταση εργασίας και τη συνήθη βλεμματική του θέση. Δεν είναι σπάνιο να προτείνονται συνδυαστικές λύσεις για την ευκρινή και άνετη διεκπεραίωση των καθημερινών δραστηριοτήτων των χρηστών (π.χ. πολυεστιακά γυαλιά, χρήση διαφορετικού ζεύγους γυαλιών για απόσταση υπολογιστή, φακοί προηγμένης τεχνολογίας που συνδυάζουν ευρύ κοντινό πεδίο και καλή όραση στις ενδιάμεσες αποστάσεις).

Η κόπωση στον υπολογιστή είναι πιο έντονη για τους χρήστες φακών επαφής. Εκτός από τη μείωση της ακούσιας συχνότητας βλεφαρισμού, κατά την προσήλωση στην οθόνη, που δημιουργεί συμπτώματα ξηροφθαλμίας, συνήθως οι φακοί επαφής δεν συμπεριλαμβάνουν τη διόρθωση του αστιγματισμού, γεγονός που επιτείνει όποια συμπτώματα. Η χρήση τορικών φακών επαφής από προηγμένα υλικά αποτελεί την ιδανική λύση σε αυτές τις περιπτώσεις.

Καθώς στη σύγχρονη κοινωνία, η παρουσία ηλεκτρονικών οθονών στο εργασιακό περιβάλλον, στην ενημέρωση και την ψυχαγωγία αυξάνεται ραγδαία, το σύνδρομο κοπιωπίας της όρασης θα συνεχίσει να ταλαιπωρεί τους χρήστες δυσχεραίνοντας την ευκρίνεια και την άνεση στις καθημερινές τους ασχολίες, μειώνοντας συνεπώς την παραγωγικότητά τους. Η σωστή ενημέρωση, η συνεργασία με τους ειδικούς και η διαφοροποίηση τόσο των χρόνιων συνηθειών, όσο και τρόπων εξέτασης μπορούν να συμβάλλουν στην ικανοποίηση των «νέων οπτικών απαιτήσεων» που δημιουργούνται απο την πολύωρη χρήση των ηλεκτρονικών οθονών.

Ορέστης Λουκαΐδης, MSc², Ελένη Πουλερέ, MSc², Σωτήρης Πλαΐνης, MSc, PhD^1,2

¹Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης (IVO), Πανεπιστήμιο Κρήτης (www.ivo.gr)

²Optical House, Ηράκλειο-Ρόδος (www.opticalhouse.gr)

EAOO annual meeting, Dublin 2012

The European Academy of Optometry and Optics (EAOO) has published the programme for its next conference in Dublin, set to take place from 20-22 April 2012.

The conference, taking place at the Croke Park Conference Centre, from 20-22 April 2012, will bring together key decision-makers, influencers, educators, researchers and students from across Europe. Delegates will be able to discuss and share the latest research and best-practice relating to optics, optometry and vision sciences.

Dublin 2012 will feature keynote lectures from Professor Pablo Artal (University of Murcia, Spain) on adaptive optics with a focus on new research; and Dr Kathryn Saunders (University

of Ulster, UK) on clinical practice in relation to paediatric care.

The programme includes:
workshops at the Dublin Institute of Technology, including checking and dispensing prisms; slit lamp ophthalmoscopy; and detection and management of lid margin disease
discussion forums, including integrating optometry into primary care; creating uniformity and high level scope of optometric practice in the US; and optometry in the Netherlands
case studies, including 3-D optic nerve head interpretations; contact lens fitting; and personalisation
academic and research sessions, including myopia onset prediction in school children; the relationship between optical factors on accommodative responses in children with Down’s syndrome; and factors associated with adjustment to visual lossmembers’ only Special Interest Group (SIG) sessions and over 70 poster presentations.

Certificates of attendance will be awarded to all delegates and may be used as evidence in local continuing professional development schemes (CPD/CET).

The full programme and booking details can be found at www.eaoo.info/dublin

Παροχές υπηρεσιών Οπτικής / Οπτομετρίας και ΦΠΑ

Το Μάιο του 2008 δημοσιεύτηκε ο Νόμος 3661 που τροποποίησε το επάγγελμα του Οπτικού σε σημαντικό βαθμό, «απελευθερώνοντάς» το. Σε αυτόν τον νόμο υπήρχε και η πρώτη επίσημη αναφορά στο επάγγελμα του Οπτομέτρη σε δύο εδάφια με τις παρακάτω σημειώσεις:

«Τα επαγγελματικά δικαιώματα του ενιαίου επαγγέλματος του οπτικού−οπτομέτρη θα καθοριστούν με απόφαση του Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης»

“Ανατίθεται στην ΠΕΟΟ …. η σύνταξη και ενημέρωση μητρώου αδειών ασκήσεως επαγγέλματος οπτικού−οπτομέτρη”

Σχεδόν τέσσερα (4) χρόνια έχουν περάσει από εκείνη την ημέρα με αρκετές αναφορές, διαμαρτυρίες και υποσχέσεις αλλά στην ουσία δεν υπάρχουν σημαντικές εξελίξεις. Το επάγγελμα του Οπτομέτρη, που σύμφωνα με τον ορισμό του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Οπτομετρίας και Οπτικής (ECOO) είναι αυτόνομο, αφορά την “πρωτοβάθμια υγιεινή περίθαλψη του οφθαλμού και της όρασης, η οποία περιλαμβάνει τη διάθλαση (και συνταγογράφηση), την επιλογή και κατεργασία κατάλληλων “διαθλαστικών βοηθημάτων”, τη διάγνωση και διαχείρηση οφθαλμικών παθήσεων και την αποκατάσταση της όρασης σε φυσιολογικά επίπεδα”.

Μπορεί να είναι γενικά αποδεκτό ότι το κομμάτι του ορισμού που αφορά “τη διάγνωση και διαχείρηση οφθαλμικών παθήσεων” να μη χρήζει άμεσης εφαρμογής στην Ελλάδα για πολλούς λόγους (που αναφέρονται σε προηγούμενες αναρτήσεις) αλλά κατά την άποψή μου δεν νομίζω να έχουμε ως χώρος προσπαθήσει να κατοχυρώσουμε θεσμικά τις υπόλοιπες (νόμιμες) παροχές υπηρεσιών.

Για παράδειγμα, σήμερα ο Οπτικός (ή ο «Οπτικός-Οπτομέτρης») έχει τη δυνατότητα να παρέχει συγκεκριμένες υπηρεσίες που αφορούν την «αποκατάσταση της όρασης σε φυσιολογικά επίπεδα”, όπως να εφαρμόσει «απλούς» φακούς επαφής για τη διόρθωση του διαθλαστικού σφάλματος αλλά και «θεραπευτικούς» φακούς επαφής για την αποκατάσταση χρόνιων παθήσεων. Επίσης, έχει τη δυνατότητα να εκπονήσει όλες τις απαραίτητες δοκιμασίες για την επιλογή συγκεκριμένων βοηθημάτων για την αποκατάσταση της χαμηλής όρασης.

Αυτές οι παροχές υπηρεσιών, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα επαγγέλματα που δραστηριοποιούνται στο χώρο της περίθαλψης της υγείας ΔΕΝ απαλλάσονται από το ΦΠΑ!!! Για ενημέρωση, σύμφωνα με τον Κώδικα ΦΠΑ από το φόρο απαλλάσονται:

1) οι υπηρεσίες από γιατρούς, οδοντογιατρούς, ψυχολόγους, μαίες, νοσοκόμους και φυσικοθεραπευτές

2) οι υπηρεσίες από οδοντοτεχνίτες, καθώς και η παράδοση ειδών οδοντικής προσθετικής που ενεργείται από τους οδοντογιατρούς και τους οδοντοτεχνίτες!!

Είναι απορίας άξιο τι έχουν κάνει όλα αυτά τα χρόνια οι Σύλλογοι ώστε να εξασφαλίσουν τα αυτονόητα. Είναι δυνατόν η κατασκευή μίας τεχνητής οδοντοστοιχίας να απαλλάσεται από ΦΠΑ και μία εφαρμογή ημίσκληρου ΦΕ σε μεταμοσχευμένο κερατοειδή που μπορεί να διαρκέσει τρεις 2ωρες επισκέψεις του ασθενή να έχει ΦΠΑ 23% (ως παροχή υπηρεσιών Οπτικού)? Και μπορεί σε πολλές περιπτώσεις η γραφειοκρατία να αποτελεί το άλλοθι, αλλά η Διεύθυνση ΦΠΑ στην Αθήνα, όπως μου ανέφερε ο αρμόδιος υπάλληλος, δεν έχει ενημερωθεί ποτέ σχετικά!!

Ποτέ βέβαια δεν είναι αργά!

«Έτοιμα» γυαλιά πρεσβυωπίας: πόσο σημαντικές είναι οι ατέλειες που έχουν?

Είναι γνωστό ότι όσο μεγαλώνουμε ο φακός στο εσωτερικό του οφθαλμού σκληραίνει, μειώνοντας την ικανότητά εστίασης κοντινών αντικειμένων, μία δυσλειτουργία γνωστή ως πρεσβυωπία. Οι περισσότεροι άνθρωποι παρατηρούν τις επιπτώσεις της πρεσβυωπίας μετά την ηλικία των 40. Η σωστή και ακριβής διόρθωσή της επιτυγχάνεται με τη χρήση εξατομικευμένων γυαλιών (ανάγνωσης) τα οποία κατασκευάζονται με βάση το ακριβές διοπτρικό σφάλμα του κάθε οφθαλμού, συμπεριλαμβανομένου και πιθανού αστιγματισμού. Οι οφθαλμικοί φακοί είναι τοποθετημένοι ώστε το οπτικό τους κέντρο να συμπίπτει με το κέντρο της κόρης του διοπτροφόρου, εξασφαλίζοντας άνετη και ευκρινή όραση.

Εδώ και αρκετά χρόνια έχουν κάνει την εμφάνισή τους τα “έτοιμα” γυαλιά, τα οποία οι καταναλωτές μπορούν να τα προμηθευτούν από διάφορα καταστήματα (ακόμα και πάγκους λαϊκής). Αυτά τα γυαλιά ΔΕΝ επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται για μακρινές δραστηριότητες όπως τηλεόραση και οδήγηση, καθώς είναι κατασκευασμένα αποκλειστικά για κοντινή χρήση.

Επειδή κατασκευάζονται σε μαζική παραγωγή, τα «έτοιμα» γυαλιά, είναι “ενός μεγέθους”, έχουν την ίδια διόρθωση για τους δύο οφθαλμούς (ενώ συνήθως οι βαθμοί δεν είναι ίδιοι), δεν διορθώνουν τυχόν αστιγματισμό και δεν εξασφαλίζουν όραση από τα κέντρα των φακών. Για τους παραπάνω λόγους είναι πολύ πιθανό να προκαλούν πονοκεφάλους και κοπιωπία.

Σε μία πολύ πρόσφατη έρευνα από την ομάδα του David Elliott στο Πανεπιστήμιο Aston στο Μπέρμινγχαμ της Μ. Βρετανίας, που θα δημοσιευθεί στο έγκριτο περιοδικό Optometry & Vision Sciences, αξιολογήθηκε η ποιότητα 300 «έτοιμων» γυαλιών πρεσβυωπίας που διατίθονταν από καταστήματα όπως τα Primark, Marks & Spencer, Boots, Superdrug - και με κόστος που κυμαίνεται από £1 μέχρι £32. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, που συντονίστηκε από το Βρετανικό Κολλέγιο Οπτομετρίας, διαπιστώθηκαν σημαντικές ατέλειες στο 60% των γυαλιών, τα οποία αφορούσαν:

α)  αποκλίσεις από τους αναγραφόμενους βαθμούς διόρθωσης,

β) λανθασμένες τοποθετήσεις των κέντρων των φακών, π.χ. σημαντικές διαφορές από τις συνήθεις δια-κορικές αποστάσεις ή ανισο-υψή κέντρα που μπορεί να προκαλέσουν αδυναμία συνεργασίας των δύο οφθαλμών,

γ) μεγάλη κλίση στους σκελετούς (σε σχέση με το την κλίση του κεφαλιού) που προκαλεί παραμόρφωση,

δ) πρόχειρες (ελλατωματικές) κατασκευές που πιθανότατα θα απαιτούσαν γρήγορη αντικατάσταση των γυαλιών.

Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ποιότητα των «έτοιμων» γυαλιών θα μπορούσε εύκολα να βελτιωθεί με τη χρήση των πιο κατάλληλων δια-κορικών αποστάσεων για την εργασία που προορίζονται (π.χ. ανάγνωση), ενώ τα έτοιμα γυαλιά με υψηλότερους βαθμούς (> 2.00) έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν λάθη.

Για τα άτομα ηλικίας 40 και άνω, η εμφάνιση της πρεσβυωπίας είναι ιδανική ευκαιρία για έναν πλήρη οφθαλμικό έλεγχο. Σοβαρές οφθαλμικές παθήσεις που εμφανίζονται στις πρεσβυωπικές ηλικίες, όπως το γλαύκωμα και ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς, προκαλούν σταδιακή και αργή μείωση της όρασης. Η χρήση «έτοιμων» γυαλιών εκτός απο το ότι δεν εξασφαλίζει πλήρη διόρθωση, και την πιο ευκρινή όραση, μπορεί να επικαλύψει πιθανές οφθαλμικές παθήσεις και να καθυστερήσει την έγκαιρη και σωστή αντιμετώπισή τους.

Ακόμα και μικρά σφάλματα διόρθωσης, μπορούν να προκαλέσουν κοπιωπία και χρόνιους πονοκεφάλους, αλλά κάτι τέτοιο δεν γίνεται αντιληπτό στο χρόνο που αφιερώνεται για τον “υποκειμενικό έλεγχο” της ποιότητας των «έτοιμων» γυαλιών, που συνήθως αφορά την ανάγνωση μιας μικρής παραγράφου και δεν ξεπερνά τα 20 δευτερόλεπτα. Άνετη και ευκρινή ανάγνωση για μεγάλο χρονικό διάστημα εξασφαλίζουν μόνο οι οφθαλμικοί φακοί που είναι σωστά κεντραρισμένοι.

Τα «έτοιμα» γυαλιά ίσως είναι χρήσιμα ως δευτέρο ζευγάρι για την ανάγνωση ενός καταλόγου σε ένα εστιατόριο ή για τον άμεσο έλεγχο μιας τιμής στο σουπερ-μάρκετ, αλλά δεν θα πρέπει να υποκαθιστούν ένα “κανονικό” εξατομικευμένο ζευγάρι γυαλιών, ειδικά για πολύωρη χρήση.

Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει πριν από οποιαδήποτε αγορά να προηγείται ενας έλεγχος όρασης από τους εξειδικευμένους επαγγελματίες του χώρου, ενώ προτείνεται ο χρήστης να προμηθεύεται τα «έτοιμα» πρεσβυωπικά γυαλιά απο οπτικά καταστήματα, όπου επιλέγονται με αυστηρότερα κριτήρια.

Σωτήρης Πλαΐνης MSc, PhD 

Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης (IVO), Πανεπιστήμιο Κρήτης

Ελένη Πουλερέ MSc, Ορέστης Λουκαΐδης, MSc

Optical House, Ηράκλειο-Ρόδος

Φακοί Επαφής: 50 χρόνια ιστορίας

To έτος 2011 αποτελεί σταθμό στη σύγχρονη ιστορία των φακών επαφής. Κι αυτό γιατί γιορτάζουμε ταυτόχρονα την 50ή επέτειο από τη δημιουργία του πρώτου μαλακού φακού επαφής, αλλά και 25 χρόνια από τη χρήση του πρώτου αεροδιαπερατού (ή ημίσκληρου) φακού επαφής.

Πιο συγκεκριμένα, ανήμερα των Χριστουγέννων του 1961 ο Τσέχος μηχανολόγος και μετέπειτα διδάκτωρ στη Χημεία Otto Wichterle κατασκεύασε τους πρώτους τέσσερις φακούς επαφής, με λεπτά και λεία άκρα. Οι φακοί αυτοί κατασκευάστηκαν με τη βοήθεια μιας ατράκτου από μηχανή και μιας γεννήτριας (δυναμό) από το ποδήλατο του γιου του, από το συνθετικό πολυμερές HEMA (Hydroxy-ethyl-methacrylate), που ο ίδιος είχε ανακαλύψει. Αφού ξέπλυνε τους φακούς με διάλυμα φυσιολογικού ορού, στο οποίο παρέμειναν για όλη τη διάρκεια της νύχτας, τους εφάρμοσε στους οφθαλμούς του. Αν και οι φακοί αυτοί δε διέθεταν την κατάλληλη, για το δικό του διαθλαστικό σφάλμα, διορθωτική δύναμη, εντούτοις ήταν πολύ άνετοι. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Wichterle συνέταξε την αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την κατασκευή μαλακών φακών επαφής με τη μέθοδο της περιστροφικής χύτευσης.

Η δημιουργία του πρώτου μαλακού φακού επαφής την 25η Δεκεμβρίου του 1961 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ίσως το σπουδαιότερο επίτευγμα στην ιστορία των φακών επαφής. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών δεκαετιών έχουν πραγματοποιηθεί εξαιρετικά σημαντικές εξελίξεις ως προς τα υλικά, τη γεωμετρία, το σχεδιασμό και τη συχνότητα αντικατάστασης των σύγχρονων φακών επαφής. Η εμφάνιση των φακών επαφής σιλικόνης υδρογέλης, οι οποίοι ικανοποιούν τις ανάγκες του κερατοειδή σε οξυγόνο απαλλάσσοντας τους χρήστες από τις μακροχρόνιες επιπλοκές της υποξίας, και των φακών επαφής μιας χρήσης, οι οποίοι αποτελούν ενδεχομένως την πιο υγιεινή επιλογή, αποτέλεσαν τις κυριότερες εξελίξεις στον τομέα των μαλακών φακών επαφής. Παράλληλα αξιοσημείωτη είναι και η πρόοδος που συντελέστηκε στα υλικά των αεροδιαπερατών φακών επαφής. Οι αεριοδιαπερατοί φακοί χρησιμοποιούνται σήμερα κυρίως για τη διόρθωση υψηλών και ανώμαλων αστιγματισμών, αλλά βρίσκουν επίσης εφαρμογή στην αποκατάσταση των απαιτήσεων όρασης σε παθολογικές καταστάσεις του κερατοειδή (π.χ κερατόκωνος) ή μετά από μεταμόσχευση κερατοειδή.

Η δεκαετία που διανύουμε αναμένεται να φέρει νέες επαναστατικές εφαρμογές στον τομέα των φακών επαφής, καθώς τεράστια ερευνητική δραστηριότητα πραγματοποιείται σήμερα στα μεγάλα ερευνητικά ιδρύματα και στα κέντρα έρευνας και τεχνολογίες των μεγαλύτερων κατασκευαστών φακών επαφής. Η χρήση φακών επαφής με σύστημα σταδιακής αποδέσμευσης φαρμάκων (drug delivery system) στον οφθαλμό, οι «έξυπνοι» φακοί επαφής, ικανοί να παρακολουθούν διακυμάνσεις στα επίπεδα της ενδοφθάλμιας πίεσης και στο σάκχαρο στο αίμα και οι ειδικά σχεδιασμένοι φακοί «αντι-μυωπίας», που προσδίδουν τη δυνατότητα πρώιμης αντιμετώπισης της μυωπίας καθώς και λειτουργικότερη όραση, αποτελούν αντικείμενα ολοένα αυξανόμενου ενδιαφέροντος παγκοσμίως, τόσο από την επιστημονική όσο και από την ερευνητική κοινότητα.

Σήμερα, εκτιμάται ότι περισσότεροι από είκοσι εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη, 31 εκατομμύρια στις Η.Π.Α και τριακόσιες χιλιάδες στην Ελλάδα χρησιμοποιούν φακούς επαφής. Η ασφαλής και επιτυχής χρήση των φακών επαφής προϋποθέτει την πιστή συμμόρφωση με τους κανόνες φροντίδας συντήρησης και υγιεινής, που θα πρέπει κάθε φορά να παρέχονται από τον εφαρμοστή. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν την ευελιξία και την άνεση που παρέχουν οι φακοί επαφής, σε συνδυασμό με τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα που συντελούνται στον τομέα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναμένεται να οδηγούνται στη χρήση των φακών επαφής για πρακτικούς και αισθητικούς λόγους.

Σωτήρης Πλαΐνης, MSc, PhD
Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης (IVO), Πανεπιστήμιο Κρήτης 

Παναγιώτης Καλλίνικος, MSc, PhD
AMVIS ΕΛΛΑΣ A.E. Τμήμα Οπτικής και Οπτομετρίας, ΤΕΙ Πάτρας