«Έτοιμα» γυαλιά πρεσβυωπίας: πόσο σημαντικές είναι οι ατέλειες που έχουν?

Είναι γνωστό ότι όσο μεγαλώνουμε ο φακός στο εσωτερικό του οφθαλμού σκληραίνει, μειώνοντας την ικανότητά εστίασης κοντινών αντικειμένων, μία δυσλειτουργία γνωστή ως πρεσβυωπία. Οι περισσότεροι άνθρωποι παρατηρούν τις επιπτώσεις της πρεσβυωπίας μετά την ηλικία των 40. Η σωστή και ακριβής διόρθωσή της επιτυγχάνεται με τη χρήση εξατομικευμένων γυαλιών (ανάγνωσης) τα οποία κατασκευάζονται με βάση το ακριβές διοπτρικό σφάλμα του κάθε οφθαλμού, συμπεριλαμβανομένου και πιθανού αστιγματισμού. Οι οφθαλμικοί φακοί είναι τοποθετημένοι ώστε το οπτικό τους κέντρο να συμπίπτει με το κέντρο της κόρης του διοπτροφόρου, εξασφαλίζοντας άνετη και ευκρινή όραση.

Εδώ και αρκετά χρόνια έχουν κάνει την εμφάνισή τους τα “έτοιμα” γυαλιά, τα οποία οι καταναλωτές μπορούν να τα προμηθευτούν από διάφορα καταστήματα (ακόμα και πάγκους λαϊκής). Αυτά τα γυαλιά ΔΕΝ επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται για μακρινές δραστηριότητες όπως τηλεόραση και οδήγηση, καθώς είναι κατασκευασμένα αποκλειστικά για κοντινή χρήση.

Επειδή κατασκευάζονται σε μαζική παραγωγή, τα «έτοιμα» γυαλιά, είναι “ενός μεγέθους”, έχουν την ίδια διόρθωση για τους δύο οφθαλμούς (ενώ συνήθως οι βαθμοί δεν είναι ίδιοι), δεν διορθώνουν τυχόν αστιγματισμό και δεν εξασφαλίζουν όραση από τα κέντρα των φακών. Για τους παραπάνω λόγους είναι πολύ πιθανό να προκαλούν πονοκεφάλους και κοπιωπία.

Σε μία πολύ πρόσφατη έρευνα από την ομάδα του David Elliott στο Πανεπιστήμιο Aston στο Μπέρμινγχαμ της Μ. Βρετανίας, που θα δημοσιευθεί στο έγκριτο περιοδικό Optometry & Vision Sciences, αξιολογήθηκε η ποιότητα 300 «έτοιμων» γυαλιών πρεσβυωπίας που διατίθονταν από καταστήματα όπως τα Primark, Marks & Spencer, Boots, Superdrug - και με κόστος που κυμαίνεται από £1 μέχρι £32. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, που συντονίστηκε από το Βρετανικό Κολλέγιο Οπτομετρίας, διαπιστώθηκαν σημαντικές ατέλειες στο 60% των γυαλιών, τα οποία αφορούσαν:

α)  αποκλίσεις από τους αναγραφόμενους βαθμούς διόρθωσης,

β) λανθασμένες τοποθετήσεις των κέντρων των φακών, π.χ. σημαντικές διαφορές από τις συνήθεις δια-κορικές αποστάσεις ή ανισο-υψή κέντρα που μπορεί να προκαλέσουν αδυναμία συνεργασίας των δύο οφθαλμών,

γ) μεγάλη κλίση στους σκελετούς (σε σχέση με το την κλίση του κεφαλιού) που προκαλεί παραμόρφωση,

δ) πρόχειρες (ελλατωματικές) κατασκευές που πιθανότατα θα απαιτούσαν γρήγορη αντικατάσταση των γυαλιών.

Η έρευνα καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ποιότητα των «έτοιμων» γυαλιών θα μπορούσε εύκολα να βελτιωθεί με τη χρήση των πιο κατάλληλων δια-κορικών αποστάσεων για την εργασία που προορίζονται (π.χ. ανάγνωση), ενώ τα έτοιμα γυαλιά με υψηλότερους βαθμούς (> 2.00) έχουν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν λάθη.

Για τα άτομα ηλικίας 40 και άνω, η εμφάνιση της πρεσβυωπίας είναι ιδανική ευκαιρία για έναν πλήρη οφθαλμικό έλεγχο. Σοβαρές οφθαλμικές παθήσεις που εμφανίζονται στις πρεσβυωπικές ηλικίες, όπως το γλαύκωμα και ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς, προκαλούν σταδιακή και αργή μείωση της όρασης. Η χρήση «έτοιμων» γυαλιών εκτός απο το ότι δεν εξασφαλίζει πλήρη διόρθωση, και την πιο ευκρινή όραση, μπορεί να επικαλύψει πιθανές οφθαλμικές παθήσεις και να καθυστερήσει την έγκαιρη και σωστή αντιμετώπισή τους.

Ακόμα και μικρά σφάλματα διόρθωσης, μπορούν να προκαλέσουν κοπιωπία και χρόνιους πονοκεφάλους, αλλά κάτι τέτοιο δεν γίνεται αντιληπτό στο χρόνο που αφιερώνεται για τον “υποκειμενικό έλεγχο” της ποιότητας των «έτοιμων» γυαλιών, που συνήθως αφορά την ανάγνωση μιας μικρής παραγράφου και δεν ξεπερνά τα 20 δευτερόλεπτα. Άνετη και ευκρινή ανάγνωση για μεγάλο χρονικό διάστημα εξασφαλίζουν μόνο οι οφθαλμικοί φακοί που είναι σωστά κεντραρισμένοι.

Τα «έτοιμα» γυαλιά ίσως είναι χρήσιμα ως δευτέρο ζευγάρι για την ανάγνωση ενός καταλόγου σε ένα εστιατόριο ή για τον άμεσο έλεγχο μιας τιμής στο σουπερ-μάρκετ, αλλά δεν θα πρέπει να υποκαθιστούν ένα “κανονικό” εξατομικευμένο ζευγάρι γυαλιών, ειδικά για πολύωρη χρήση.

Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει πριν από οποιαδήποτε αγορά να προηγείται ενας έλεγχος όρασης από τους εξειδικευμένους επαγγελματίες του χώρου, ενώ προτείνεται ο χρήστης να προμηθεύεται τα «έτοιμα» πρεσβυωπικά γυαλιά απο οπτικά καταστήματα, όπου επιλέγονται με αυστηρότερα κριτήρια.

Σωτήρης Πλαΐνης MSc, PhD 

Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης (IVO), Πανεπιστήμιο Κρήτης

Ελένη Πουλερέ MSc, Ορέστης Λουκαΐδης, MSc

Optical House, Ηράκλειο-Ρόδος

Φακοί Επαφής: 50 χρόνια ιστορίας

To έτος 2011 αποτελεί σταθμό στη σύγχρονη ιστορία των φακών επαφής. Κι αυτό γιατί γιορτάζουμε ταυτόχρονα την 50ή επέτειο από τη δημιουργία του πρώτου μαλακού φακού επαφής, αλλά και 25 χρόνια από τη χρήση του πρώτου αεροδιαπερατού (ή ημίσκληρου) φακού επαφής.

Πιο συγκεκριμένα, ανήμερα των Χριστουγέννων του 1961 ο Τσέχος μηχανολόγος και μετέπειτα διδάκτωρ στη Χημεία Otto Wichterle κατασκεύασε τους πρώτους τέσσερις φακούς επαφής, με λεπτά και λεία άκρα. Οι φακοί αυτοί κατασκευάστηκαν με τη βοήθεια μιας ατράκτου από μηχανή και μιας γεννήτριας (δυναμό) από το ποδήλατο του γιου του, από το συνθετικό πολυμερές HEMA (Hydroxy-ethyl-methacrylate), που ο ίδιος είχε ανακαλύψει. Αφού ξέπλυνε τους φακούς με διάλυμα φυσιολογικού ορού, στο οποίο παρέμειναν για όλη τη διάρκεια της νύχτας, τους εφάρμοσε στους οφθαλμούς του. Αν και οι φακοί αυτοί δε διέθεταν την κατάλληλη, για το δικό του διαθλαστικό σφάλμα, διορθωτική δύναμη, εντούτοις ήταν πολύ άνετοι. Λίγες ημέρες αργότερα, ο Wichterle συνέταξε την αίτηση για δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την κατασκευή μαλακών φακών επαφής με τη μέθοδο της περιστροφικής χύτευσης.

Η δημιουργία του πρώτου μαλακού φακού επαφής την 25η Δεκεμβρίου του 1961 θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ίσως το σπουδαιότερο επίτευγμα στην ιστορία των φακών επαφής. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριών δεκαετιών έχουν πραγματοποιηθεί εξαιρετικά σημαντικές εξελίξεις ως προς τα υλικά, τη γεωμετρία, το σχεδιασμό και τη συχνότητα αντικατάστασης των σύγχρονων φακών επαφής. Η εμφάνιση των φακών επαφής σιλικόνης υδρογέλης, οι οποίοι ικανοποιούν τις ανάγκες του κερατοειδή σε οξυγόνο απαλλάσσοντας τους χρήστες από τις μακροχρόνιες επιπλοκές της υποξίας, και των φακών επαφής μιας χρήσης, οι οποίοι αποτελούν ενδεχομένως την πιο υγιεινή επιλογή, αποτέλεσαν τις κυριότερες εξελίξεις στον τομέα των μαλακών φακών επαφής. Παράλληλα αξιοσημείωτη είναι και η πρόοδος που συντελέστηκε στα υλικά των αεροδιαπερατών φακών επαφής. Οι αεριοδιαπερατοί φακοί χρησιμοποιούνται σήμερα κυρίως για τη διόρθωση υψηλών και ανώμαλων αστιγματισμών, αλλά βρίσκουν επίσης εφαρμογή στην αποκατάσταση των απαιτήσεων όρασης σε παθολογικές καταστάσεις του κερατοειδή (π.χ κερατόκωνος) ή μετά από μεταμόσχευση κερατοειδή.

Η δεκαετία που διανύουμε αναμένεται να φέρει νέες επαναστατικές εφαρμογές στον τομέα των φακών επαφής, καθώς τεράστια ερευνητική δραστηριότητα πραγματοποιείται σήμερα στα μεγάλα ερευνητικά ιδρύματα και στα κέντρα έρευνας και τεχνολογίες των μεγαλύτερων κατασκευαστών φακών επαφής. Η χρήση φακών επαφής με σύστημα σταδιακής αποδέσμευσης φαρμάκων (drug delivery system) στον οφθαλμό, οι «έξυπνοι» φακοί επαφής, ικανοί να παρακολουθούν διακυμάνσεις στα επίπεδα της ενδοφθάλμιας πίεσης και στο σάκχαρο στο αίμα και οι ειδικά σχεδιασμένοι φακοί «αντι-μυωπίας», που προσδίδουν τη δυνατότητα πρώιμης αντιμετώπισης της μυωπίας καθώς και λειτουργικότερη όραση, αποτελούν αντικείμενα ολοένα αυξανόμενου ενδιαφέροντος παγκοσμίως, τόσο από την επιστημονική όσο και από την ερευνητική κοινότητα.

Σήμερα, εκτιμάται ότι περισσότεροι από είκοσι εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη, 31 εκατομμύρια στις Η.Π.Α και τριακόσιες χιλιάδες στην Ελλάδα χρησιμοποιούν φακούς επαφής. Η ασφαλής και επιτυχής χρήση των φακών επαφής προϋποθέτει την πιστή συμμόρφωση με τους κανόνες φροντίδας συντήρησης και υγιεινής, που θα πρέπει κάθε φορά να παρέχονται από τον εφαρμοστή. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν την ευελιξία και την άνεση που παρέχουν οι φακοί επαφής, σε συνδυασμό με τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα που συντελούνται στον τομέα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι αναμένεται να οδηγούνται στη χρήση των φακών επαφής για πρακτικούς και αισθητικούς λόγους.

Σωτήρης Πλαΐνης, MSc, PhD
Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης (IVO), Πανεπιστήμιο Κρήτης 

Παναγιώτης Καλλίνικος, MSc, PhD
AMVIS ΕΛΛΑΣ A.E. Τμήμα Οπτικής και Οπτομετρίας, ΤΕΙ Πάτρας

13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ - ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΟΡΑΣΗΣ [ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΤΥΦΛΩΣΗΣ]

Η Παγκόσμια Ημέρα Όρασης (κατά της Τύφλωσης) γιορτάζεται κάθε χρόνο τη δεύτερη Πέμπτη κάθε Οκτωβρίου, με πρωτοβουλία της Διεθνούς Επιτροπής για την Πρόληψη της Τύφλωσης, σε συνεργασία με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO). Στόχος των δύο οργανώσεων είναι να στρέψουν το παγκόσμιο ενδιαφέρον στο πρόβλημα της τύφλωσης και τις επιπτώσεις του στον πάσχοντα πληθυσμό και το περιβάλλον του.
Σύμφωνα με τον Διευθυντή της Οφθαλμολογικής Κλινικής του ΠΑ.Γ.ΝΗ και Καθηγητή Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Ιωάννη Παλλήκαρη, τα αποτελέσματα προσφάτων επιδημιολογικών μελετών δείχνουν ότι ο αριθμός των ατόμων με προβλήματα όρασης (από οφθαλμικές διαταραχές) ανέρχεται σε περίπου 285 εκατομμύρια (το 65% των οποίων είναι ηλικίας > 50 ετών). Από αυτούς, τα 246 εκατομμύρια έχουν χαμηλή όραση (63% > 50 ετών) και 39 εκατομμύρια υπολογίζεται ότι είναι οι τυφλοί (82% > 50 ετών).
Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει την γεωγραφική κατανομή των ατόμων με σημαντικά προβλήματα όρασης και των τυφλών όλων των ηλικιών στις έξι περιοχές του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Μιλτιάδης Τσιλιμπάρης τονίζει ότι παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί στις χειρουργικές τεχνικές σε πολλές χώρες κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, ο καταρράκτης (47,9%, 2004 WHO statistics) εξακολουθεί να είναι η κύρια αιτία των προβλημάτων όρασης σε όλες τις περιοχές του κόσμου, εκτός από τις ανεπτυγμένες χώρες. Άλλες κύριες αιτίες των προβλημάτων όρασης είναι το γλαύκωμα (12,3%), η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας (8,7%), η θολερότητα του κερατοειδή χιτώνα (5,1%), η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια (4,8%), η παιδική τύφλωση (3,9%), και το τράχωμα (3,6%), το οποίο αποτελεί τη δεύτερη αιτία τύφλωσης στις αναπτυσσόμενες χώρες.

Σήμερα εκτιμάται ότι στο 80% των παραπάνω περιπτώσεων τύφλωσης (ιδιαίτερα) στις αναπτυσσόμενες περιοχές θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Εξαίρεση αποτελεί ίσως η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, που χαρακτηρίζεται ως η πάθηση των ηλικιωμένων. Η έλλειψη και η ανισότητα της πρόσβασης σε υπηρεσίες πρόληψης και υγιεινής των ματιών σε αυτές τις περιοχές του κόσμου περιορίζει τα οφέλη που θα μπορούσαν οι πάσχοντες να είχαν από τις σύγχρονες ιατρικές εξελίξεις ενώ εκμηδενίζει τις πιθανότητες πρόληψης.

Ο Δρ. Σωτήρης Πλαΐνης, στέλεχος της ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου Κρήτης και επίτιμος λέκτορας του Πανεπιστημίου Manchester σημειώνει ότι στα ποσοστά του πίνακα αν και συνυπολογίζονται διαταραχές που μπορεί να οφείλονται σε διαθλαστικά σφάλματα, και κυρίως τη μυωπία που έχει πάρει μορφές επιδημίες στις χώρες της Ανατολικής Ασίας, δεν συμπεριλαμβάνονται προβλήματα που αντιμετωπίζουν άτομα με υγιείς οφθαλμούς, λόγω έλλειψης πρόσβασης σε υπηρεσίες εξέτασης και διόρθωσης (με γυαλιά, φακούς κλπ) των διαθλαστικών τους σφαλμάτων. Παρομοίως, η πρεσβυωπία που εμφανίζεται στην πλειοψηφία του πληθυσμού στην ηλικία των 40 ετών, και δυσχεραίνει τις δραστηριότητες που απαιτούν ενδιάμεση και κοντινή όραση, δεν συγκαταλέγεται στις παθήσεις που οδηγούν σε διαταραχές της όρασης. Πρόσφατες έρευνες υπολόγισαν τον παγκόσμιο πληθυσμό των πρεσβυώπων σε 1.2 με 1.5 δισεκατομμύρια, εκτιμώντας σε 600 εκατομμύρια τους πρεσβύωπες που παρουσιάζουν σημαντικά μειωμένη ποιότητα όρασης λόγω έλλειψης γυαλιών (βλ. εικόνα, από Holden&Fricke).
Η έλλειψη της οικονομικής ανάπτυξης είναι ένας παράγοντας που επιδεινώνει τη συχνότητα εμφάνισης των διαταραχών της όρασης. Για το λόγο αυτό, τα προγράμματα πρόληψης τύφλωσης πρέπει να ασχοληθούν όχι μόνο με τον περιορισμό της τύφλωσης που μπορεί να αποφευχθεί αλλά και με την ταυτόχρονη οικονομική ανάπτυξη. Το κόστος της αποκατάστασης και της περίθαλψης που παρέχεται σε άτομα με προβλήματα όρασης είναι τα πιο προφανή. Λιγότερο εμφανείς, αλλά εξίσου σημαντικές ωστόσο, είναι οι έμμεσες δαπάνες που προκύπτουν από την απώλεια της παραγωγικότητας αυτών των ατόμων.
Το Πανεπιστήμιο Κρήτης και η Οφθαλμολογική Κλινική του ΠΑΓΝΗ κατανοώντας την τεράστια σημασία της ισότιμης πρόσβασης όλων των κοινωνικών ομάδων στις υπηρεσίες υγείας έχει αναπτύξει πρότυπη πιλοτική δραστηριότητα στα πλαίσια του Πανεπιστημίου των Ορέων που αφορά μεταξύ άλλων την πρωτοβάθμια οφθαλμολογική περίθαλψη σε απομακρυσμένες περιοχές της Κρήτης και των νησιών του Αιγαίου. Η προσέγγιση αυτή φιλοδοξεί να αποτελέσει μοντέλο που θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην υπόλοιπη Ελλάδα και σε άλλες περιοχές του κόσμου.

Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης (IVO), Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Κρήτης

X Aegean Summer School in Visual Optics

Για 10η συνεχόμενη χρονιά διοργανώνεται στις 2-4 Οκτωβρίου στη Χερσόνησο Κρήτης (συνεδριακό κέντρο Terra Maris) το Θερινό Σχολείο στην Οπτική της Όρασης. Το 10ο "Aegean Summer School in Visual Optics" θα εστιάσει στην Πρεσβυωπία και στις σημερινές εξελίξεις στις τεχνικές και στους τρόπους διόρθωσής της.

Το σχολείο αποτελείται από σειρά μαθημάτων που διδάσκονται (στην αγγλική γλώσσα) από επιστήμονες και ερευνητές με διεθνή αναγνώριση στο χώρο της Οπτικής και των Επιστημών της Όρασης.

Το πρόγραμμα καλύπτει ένα μεγάλο εύρος θεματικών περιοχών με έμφαση:
-στις διαθλαστικές ανωμαλίες τις εκτροπές του οφθαλμού και στη σκέδαση,,
-στις ηλικιακές αλλαγές στην ποιότητα της όρασης
-στην προσαρμοστική ικανότητα του οφθαλμού και την πρεσβυωπία
-στη χρήση της τεχνολογίας των προσαρμοστικών οπτικών στην έρευνα και την οφθαλμική απεικόνιση
-στις πρόσφατε εξελίξεις στην τεχνολογία κατασκευής οφθαλμικών φακών, φακών επαφής και ενδοφακών για τη διόρθωση της πρεσβυωπίας.

Στην ιστοσελίδα του Σχολείου μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες και το αναλυτικό πρόγραμμα του Σχολείου (http://www.ivo.gr/summerschool)

Aston University launches first summer school

A summer school for practitioners wanting to expand their clinical skills and gain CET points has been launched by Aston University.

The school will run from July 18-August 5 and is open to optometrists, dispensing opticians, ophthalmologists, orthoptists, ophthalmic nurses and technicians.

Daily workshops will allow practitioners to learn advanced techniques that they can take back to their own practices. Practitioners can attend from just one day up to three weeks, and up to 10 CET points can be gained per day.

Final year optometry students could benefit from a number of the sessions scheduled and are encouraged to attend to gain experience if they wish.

Dr Shehzad Naroo, senior lecturer in the School of Life and Health Sciences, said: “This is a truly innovative scheme and so far we have had applicants from Spain and interest from many other countries too. We hope that we will be able to attract a number of delegates with different backgrounds to make the event more interesting and more fun.”

The summer school will be combined with social events in the evening and weekends, including trips to London and Stratford-upon-Avon.

University accommodation is available at a reduced rate to those attending for whole weeks.

For more details contact Dr Naroo on s.a.naroo@aston.ac.uk,

More information on the schedule and content is available on the University's website at http://www1.aston.ac.uk/study/international-summer-university/courses/specialist-courses/optometry/

Πίνακες οπτικής οξύτητας για Πανευρωπαϊκή χρήση

Η οπτική οξύτητα αποτελεί μια σχετικά γρήγορη και απλή μέθοδο για την αξιολόγηση της διακριτικής ικανότητας της όρασής μας. Στην κλινική πράξη αποτελεί αναπόσπαστο και σημαντικό κομμάτι κάθε οφθαλμολογικής εξέτασης, και χρησιμοποιείται για τον έλεγχο των διαθλαστικών σφαλμάτων και της παθοφυσιολογίας του οφθαλμού (π.χ. στη διάγνωση ή/και την καταγραφή της εξέλιξης οφθαλμικών παθήσεων, στην παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας διαφόρων θεραπευτικών μεθόδων). Επιπλέον, κρίνεται απαραίτητη για τον καθορισμό κριτηρίων επιλογής που καθορίζουν διεθνώς την οπτική «ετοιμότητα» στην οδήγηση, και στην πλοήγηση αεροσκαφών. Είναι εμφανές ότι ο έλεγχός της πρέπει να γίνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Η αξιολόγηση της οπτικής οξύτητας στην κλινική έρευνα σήμερα πραγματοποιείται με τη χρήση πρότυπων πινάκων που τοποθετούνται σε κατάλληλη απόσταση από τον εξεταζόμενο και αποτελούνται από σειρές συμβόλων ή αριθμών ή γραμμάτων (γνωστά ως οπτότυπα) τα οποία βαθμιαία ελαττώνονται σε μέγεθος. Αν και οι πρότυποι πίνακες για τη μέτρηση της οξύτητας δημιουργήθηκαν το 1981, βασισμένοι στη γεωμετρική αύξηση των οπτοτύπων (ETDRS logMAR), είναι αντιληπτό ότι, αποτελούμενοι από λατινικά γράμματα, δεν προσφέρουν τη δυνατότητα χρήσης σε ελληνόφωνο πληθυσμό.

Ως αποτέλεσμα πριν από λίγα χρόνια αποφασίσαμε στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (σε συνεργασία με τους καθ. Ι. Παλλήκαρη και Μ. Τσιλιμπάρη) να δημιουργήσουμε πίνακες στα πρότυπα ETDRS, που να εξασφαλίζουν πανευρωπαϊκή χρήση. Για αυτό χρησιμοποιήσαμε σειρά χαρακτήρων (γραμμάτων) που περιέχονται σε όλα τα ευρωπαϊκά αλφάβητα: το λατινικό, το σλαβικό και το ελληνικό. Η καινοτομία, επομένως, των πινάκων του Πανεπιστημίου Κρήτης έγκειται στη δυνατότητά τους να χρησιμοποιηθούν από διάφορες εθνότητες γεγονός που τους καθιστά μοναδικούς στην αγορά. Οι πίνακες έχουν επικυρωθεί σε σχέση με τους πρότυπους της ETDRS (δείτε τη μελέτη).

Αν και η αξιολόγηση της οξύτητας γίνεται συνήθως για μακριά (4μ η πρότυπη απόσταση) είναι σημαντική, ειδικά σήμερα με τις εξελίξεις που παρατηρούνται στη διόρθωση της πρεσβυωπίας, και η μέτρηση της κοντινής / ενδιάμεσης οπτικής οξύτητας. Για αυτό το λόγο κρίθηκε απαραίτητο να δημιουργηθούν ΕΝΑΣ πίνακας για χρήση σε αυτές τις αποστάσεις. Ο πίνακας του Πανεπιστημίου Κρήτης (βλ. κάτω) προσδίδει τη δυνατότητα μέτρησης της οξύτητας στα 33cm (συνήθης απόσταση ανάγνωσης) και στα 66cm (συνήθης απόσταση χρήσης υπολογιστή). Μάλιστα είναι εφικτή η αξιολόγηση με γράμματα υψηλής και χαμηλής φωτεινής αντίθεσης (contrast).


Οι πίνακες είναι διαθέσιμοι από την Precision Vision και την Εταιρεία Αξιοποίησης και Διαχείρισης της Περιουσίας του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Ποιες είναι οι προτιμήσεις των τελειοφοίτων Οπτικών?

Βρισκόμαστε σε κρίσιμες εποχές που πολλά επαγγέλματα, ιδιαίτερα αυτά που δραστηριοποιούνται στο χώρο της περίθαλψης της Υγείας, εξειδικεύονται και αναβαθμίζονται όσο αφορά τις παρεχόμενες υπηρεσίες. Πριν από δύο δεκαετίες, ο Οπτικός αποφοιτούσε από το ΤΕΙ Αθήνας με ένα πτυχίο που του εξασφάλιζε: (α) την αποκλειστική δυνατότητα να ιδρύσει ένα Οπτικό κατάστημα, χρησιμοποιώντας την άδεια εξασκήσεως του επαγγέλματος Οπτικού και (β) την αποκλειστική δυνατότητα παροχής, σύμφωνα με το Νόμο του Κράτους, του απαραίτητου ελέγχου για την εφαρμογή Φακών Επαφής (που απαιτούσε δεύτερη αυτόνομη / συμπληρωματική άδεια).

Ήταν επομένως λογικό ο απόφοιτος του Τμήματος Οπτικής να έχει ως πρώτη προτεραιότητα την ίδρυση ενός Οπτικού καταστήματος, που θα αποτελούσε τον καθρέπτη μίας νέας γενιάς επαγγελματιών με αναβαθμισμένες παροχές υπηρεσιών και γνώσεις που το παρείχε το πρόγραμμα σπουδών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (και όχι μέσω "εμπειρίας").

Τα τελευταία 20 χρόνια οι εξελίξεις στο χώρο της Oπτικής (πολλά νέα προϊόντα που απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις, όπως πολυεστιακοί φακοί οράσεως και φακοί επαφής) και της οφθαλμολογίας (διαθλαστική χειρουργική, διαγνωστικός εξοπλισμός όπως κερατοειδικοί τοπογράφοι, εκτροπόμετρα, απεικονιστικές μέθοδοι), διαμόρφωσαν ένα καινούριο τοπίο στην αγορά εργασίας.

Είναι ενδιαφέρον επομένως να καταγράψουμε τις προτιμήσεις των σημερινών φοιτητών όσο αφορά τη μελλοντική εργασιακή απασχόλησή τους. Αυτό επιτεύχθηκε πολύ πρόσφατα σε συνεργασία με ορισμένους διδάσκοντες του Τμήματος Οπτικής και Οπτομετρίας στο ΤΕΙ Αιγίου, όπου ετοιμάστηκε ένα ερωτηματολόγιο για συμπλήρωση από τους τελειόφοιτους σπουδαστές (ΣΤ’ και Ζ’ εξάμηνο). 34 ερωτηματολόγια συλλέχθηκαν και η ανάλυση των δεδομένων παρουσιάζεται στα παρακάτω γραφήματα.


Ίσως αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι μόνο το 1/3 των αποφοίτων έχει ως πρώτη προτεραιότητα την εργασία σε Οπτικό κατάστημα! Μάλιστα, παρατηρείται μία επιθυμία απεγκλωβισμού από την τυπική μορφή του του επαγγέλματος (Οπτικός = καταστηματάρχης), αφού μόνο το 14.7% των ερωτηθέντων έχει ως πρώτη προτεραιότητα την ενασχόληση με το «λιανεμπόριο», ως ιδιοκτήτης οπτικού καταστήματος. Επιπλέον, είναι εμφανής η τάση προς «παροχή υπηρεσιών» Οπτομετρίας (το 41.2% έχει ως 1η προτεραιότητα εργασία σε Οφθ/κό κέντρο). Επίσης, αν απομονώσουμε τις τρεις πρώτες επιλογές (σε σχέση με τις τρεις τελευταίες), παρατηρούμε ότι κυριαρχεί ξανά η τάση προς υπηρεσίες Οπτομετρίας (το 79% έχει μέσα στις 3 πρώτες επιλογές του την εργασία ως Οπτομέτρης σε Οπτικό κατάστημα και το 68% σε Οφθ/κό κέντρο). Από την άλλη, μόνο το 47% βλέπει θετικά την ίδρυση καταστήματος ενώ το 53% προσανατολίζεται σε Μεταπτυχιακά Προγράμματα Σπουδών και στην Έρευνα.


Τα παραπάνω αποτελέσματα που αναδεικνύουν την απομάκρυνση του Οπτικού από το «λιανεμπόριο» γεννούν ορισμένους προβληματισμούς:
-Μήπως πρέπει το προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών να εναρμονιστεί (αν δεν έχει ήδη εναρμονιστεί) πλήρως με το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Οπτομετρίας και τις σημερινές ανάγκες της αγοράς, οι οποίες είναι εμφανές ότι επηρεάζουν τις προτιμήσεις των αποφοίτων?
-Μήπως το Υπουργείο Παιδείας πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι πρέπει να παρέχει στα εμπλεκόμενα Τμήματα εκπαίδευσης και στους φοιτητές των ΤΕΙ την απαιτούμενη τεχνολογική και κλινική υποστήριξη έχοντας ενδυναμώσει παράλληλα και το διδακτικό προσωπικό ?
-Μήπως η εξάμηνη πρακτική άσκηση των «φοιτητών» επιβάλλεται να γίνεται σε χώρους που πληρούν ορισμένα κριτήρια, όπως για παράδειγμα το κατάλληλο προσωπικό, αναβαθμισμένο εξοπλισμό και απαραίτητη τεχνογνωσία?
-Είναι απαραίτητη η θέσπιση ενός «Κολλεγίου» που θα αξιολογεί τα επίπεδα κατάρτισης των Οπτικών-Οπτομετρών (παράδειγμα Μ. Βρετανίας – British College of Optometry)?
-Είναι απαραίτητη η θέσπιση ενός συστήματος συνεχούς αξιολόγησης που θα "υποχρεώνει" τους αποφοίτους να παρακολουθούν σεμινάρια δια βίου εκπαίδευσης?

Η θλιβερή εικόνα των οδικών τροχαίων ατυχημάτων στην Eλλάδα

H χώρα μας εμφανίζει την μικρότερη θνησιμότητα στην Eυρωπαϊκή Ένωση από χρόνια νοσήματα, παρουσιάζει όμως έναν από τα μεγαλύτερα ποσοστά οδικών τροχαίων ατυχημάτων. Eίναι γεγονός ότι αν και τα τελευταία τρία χρόνια παρατηρήθηκαν μειωτικές τάσεις στον αριθμό των τροχαίων ατυχημάτων (ποσοστό μείωσης το 2002, 14.9%), η Eλλάδα διατηρεί ακόμη το υψηλότερο ποσοστό θανατηφόρων ατυχημάτων μεταξύ των χωρών της Eυρωπαικής Ένωσης όταν αυτά αναλύονται με βάση τον πληθυσμό ή τα οχηματο-χιλιόμετρα. Στο παρακάτω γράφημα παρουσιάζεται η συχνότητα των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων (θανατηφόρα ατυχήματα ανά 100.000 κατοίκους) στις χώρες της Eυρωπαικής Ένωσης [Πηγή: Διεθνές στατιστικό αρχείο Οδικών τροχαίων ατυχημάτων, 2001]



Αυτά τα ατυχήματα, εκτός από την ανθρώπινη τραγωδία έχουν ένα πολύ σημαντικό κοινωνικο-οικονομικό κόστος. Έχει εκτιμηθεί ότι το συνολικό ετήσιο κόστος των τροχαίων ατυχημάτων, το οποίο περιλαμβάνει το «κόστος» της «απώλειας» της ανθρώπινων ζωών, τις δαπάνες που προκύπτουν από υλικές ζημιές στα οχήματα και στο οδικό δίκτυο, τα έξοδα ιατρικής περίθαλψης, και το κόστος ενασχόλησης της τροχαίας και άλλων εμπλεκομένων φορέων, αγγίζει το 2% του ΑΕΠ στις χώρες της Ε.Ε.

Aιτιολογικοί Παράγοντες – Η σημασία του οδικού φωτισμού
‘Οταν τα στατιστικά των οδικών ατυχημάτων αναλύονται, υπάρχουν αναπόφευκτα αρκετοί αιτιολογικοί παράγοντες. Οι περισσότεροι από αυτούς αφορούν στην υποδομή του οδικού δικτύου και του οδικού περιβάλλοντος (π.χ. οδόστρωμα, σήμανση, φωτισμός, κλιματολογικές συνθήκες), τoν τεχνικό εξοπλισμό και την μηχανολογική κατάσταση των οχημάτων, τον έλεγχο του συστήματος (π.χ. επιτήρηση, αστυνόμευση, πρόληψη, περίθαλψη) και τον ανθρώπινο παράγοντα (οδηγοί, πεζοί). Το «ανθρώπινο λάθος», περιλαμβάνει μια σειρά από παράγοντες που αφορούν στην υπερβολική ταχύτητα, την κατανάλωση αλκοόλ, τη μη χρήση της ζώνης ασφαλείας, την κούραση και την επικίνδυνη ή επιθετική οδήγηση.

Ένας παράγοντας στον οποίο δεν έχει δοθεί η απαραίτητη βαρύτητα, αν και είναι γνωστή η ύπαρξη δυσανάλογου αριθμού ατυχημάτων μεταξύ ημέρας και νύχτας, είναι τα επίπεδα περιβαλλοντικού φωτισμού των δρόμων. Πρόσφατες μελέτες που διεξήχθηκαν στο Πανεπιστήμιο Κρήτης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ της Μ. Βρετανίας, αποδεικνύουν ότι η απουσία οδικού φωτισμού κατά τη νυκτερινή οδήγηση αποτελεί το σημαντικότερο παράγοντα αύξησης της «σοβαρότητας» των ατυχημάτων, ιδιαίτερα αυτών που αφορούν παρασύρσεις πεζών, ποδηλατιστών και μοτοσυκλετιστών μέσα στην πόλη. Mάλιστα, το 2001, στους ελληνικούς δρόμους όπου δεν υπήρχε φωτισμός τη νύχτα, ένα στα τέσσερα ατυχήματα (το 23.8%) ήταν θανατηφόρα! H εικόνα δεξιά παρουσιάζει το δείκτη σοβαρότητας των ατυχημάτων (αριθμός νεκρών ανά 100 ατυχήματα) κατά τις νυχτερινές ώρες σε δρόμους με διαφορετικό οδικό φωτισμό για τα έτη 1996-2001 [Πηγή: EΣYE, Tμήμα Παροχής Στατιστικής Πληροφόρησης, 2003].

Συμπεραίνεται επομένως ότι, αν και σίγουρα υπάρχουν και άλλοι αιτιολογικοί παράγοντες (π.χ. η ελλιπής σήμανση, η αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ και η κούραση των οδηγών), η σοβαρότητα των ατυχημάτων εξαρτάται άμεσα από τα επίπεδα φωτισμού των δρόμων τη νύχτα, αφού τριπλασιάζεται σε δρόμους που δεν έχουν επαρκή φωτισμό. Μάλιστα, το γεγονός ότι η αναλογία στην «σοβαρότητα» μεταξύ μη φωτισμένων και φωτισμένων δρόμων είναι σχεδόν η ίδια και στην Mεγ. Bρετανία, η οποία παρουσιάζει την μικρότερη συχνότητα θανατηφόρων ατυχημάτων στην Ε.Ε., υποδεικνύει την ύπαρξη κάποιου παράγοντα, ο οποίος δεν σχετίζεται ούτε με την ποιότητα του οδικού δικτύου και των οχημάτων ούτε με την «παιδεία» των οδηγών.

Για περισσότερες πληροφορίες ανατρέξτε στην παρακάτω δημοσίευση:
Plainis S, Murray IJ and Pallikaris IG (2006). Road traffic casualties: understanding the night-time death toll, Injury Prevention, 12: 125-128.

Λειτουργικές διαστάσεις της νυχτερινής όρασης

Είναι εμφανές από τα παραπάνω στατιστικά, ότι η οδήγηση στους σημερινούς αυτοκινητοδρόμους απαιτεί ανάπτυξη ικανοτήτων (όρασης) απαραίτητων για την έγκαιρη αποφυγή πιθανών συγκρούσεων. Αν και η οδήγηση λαμβάνει χώρα σε ένα πολυσύνθετο περιβάλλον, κατά την διάρκεια της ημέρας ή στην περίπτωση που ο φωτισμός των δρόμων είναι επαρκής, οι οπτικές πληροφορίες που δέχεται και χρησιμοποιεί ο οδηγός (όπως αντίληψη βάθους και κίνησης, περίγραμμα, φωτεινότητα, χρώμα αντικειμένων) καθορίζουν σε μεγάλο ποσοστό το οπτικό του πεδίο και την οπτικό-κινητική του αντίληψη. Αυτές οι πληροφορίες είναι σημαντικές για την ανίχνευση και αναγνώριση των «αντικειμένων» που τον ενδιαφέρουν (π.χ. σήματα της τροχαίας, άλλα οχήματα, πεζοί), τον προσανατολισμό του στο χώρο και την αποφυγή πιθανών εμποδίων. Eίναι αδιαμφισβήτητο, επομένως, ότι η όραση του οδηγού αποτελεί ένα σημαντικό παράγοντα για την ασφαλή οδήγηση.

Κατά τη νυκτερινή οδήγηση, σε συνθήκες απουσίας περιβαλλοντικού φωτισμού (βλ. Eικόνες, που παρουσιάζουν φωτογραφίες από αστικούς δρόμους του Ηρακλείου με πολύ καλό και ανεπαρκή φωτισμό), οι οπτικές πληροφορίες στο οπτικό πεδίο του οδηγού μειώνονται δραματικά, με αποτέλεσμα ο οδηγός αντιμετωπίζει δύο κύρια προβλήματα: δυσκολία στην αντίληψη των «εν-δυνάμει» κινδύνων και κοπιωπία κυρίως από τα φώτα των επερχόμενων οχημάτων (τα οποία προκαλούν αυξημένο θάμβος, Murray et al., 2002). Και τα δύο είναι στενά συνδεδεμένα με την σημαντική μείωση της «λειτουργικής» όρασης σε χαμηλό φωτισμό. Η επίδραση της μειωμένης φωτεινότητας στις διάφορες λειτουργίες της όρασης έχει μελετηθεί διεξοδικά στο παρελθόν και είναι γνωστό ότι σε χαμηλές συνθήκες φωτισμού διάφορα χαρακτηριστικά της οπτικής συμπεριφοράς, όπως η διακριτική ικανότητα, η αντίληψη της κίνησης και η προσαρμοστική ικανότητα του οφθαλμού, μειώνονται αισθητά, ενώ παράλληλα χάνεται η αντίληψη του βάθους (στερεοσκοπική όραση) και η έγχρωμη όραση.



Τα παραπάνω συμβαίνουν κυρίως λόγω του γεγονότος ότι στο ημίφως και σε σκοτοπικές συνθήκες φωτισμού, τα ραβδία (φωτοϋποδοχείς υπεύθυνοι για την όραση στο σκοτάδι) διέπουν την λειτουργία της όρασης (Plainis et al., 2006 - Injury Prevention). Mπορεί βέβαια η λειτουργία των ραβδίων να αυξάνει την φωτεινή μας ευαισθησία στο σκοτάδι, εξαιτίας όμως της αργής τους αντίδρασης μειώνονται τα αντανακλαστικά μας, ενώ ταυτόχρονα αλλοιώνεται η αντίληψη της κίνησης, με αποτέλεσμα τα "αντικείμενα" να φαίνονται ότι κινούνται πιο αργά από ότι στην πραγματικότητα. Για αυτό είναι πιθανή η υπερ-εκτίμηση από την πλευρά του οδηγού της "απόστασης ασφαλείας" που απαιτείται για την ακινητοποίηση του οχήματος και την αποφυγή ενός ατυχήματος. Mάλιστα, για την ακινητοποίηση ενός οχήματος που κινείται με ταχύτητα 80χμ/ώρα απαιτούνται θεωρητικά επιπρόσθετα 8.9 μέτρα σε δρόμους που δεν υπάρχει φωτισμός (σε σχέση με τους καλά "φωτισμένους" δρόμους), απόσταση αρκετά σημαντική αν λάβουμε υπόψη ότι πολλά ατυχήματα αποφεύγονται για λίγα μέτρα. [Το παρακάτω γράφημα παρουσιάζει τη συνολική απόσταση ακινητοποίησης, όπως αναλύεται στη απόσταση αντίληψης και επιβράδυνσης, για διάφορες ταχύτητες των οχημάτων. Η επιπρόσθετη απόσταση υπολογίζεται από την αύξηση της απόστασης ακινητοποίησης σε χαμηλές συνθήκες φωτισμού.]


Oι παραπάνω υπολογισμοί αφορούν ιδανικές συνθήκες, κατά τις οποίες ο οδηγός είναι συγκεντρωμένος στην οδήγηση και σε ετοιμότητα για την αποφυγή κάθε κινδύνου. Στην πραγματικότητα όμως, ο οδηγός δεν δέχεται μόνο οπτικές πληροφορίες, αλλά ταυτόχρονα ελέγχει την κατεύθυνση και την ταχύτητα του οχήματος, ενώ είναι πιθανόν διαφημιστικές πινακίδες και βιτρίνες καταστημάτων που συναντώνται συχνά στο αστικό οδικό δίκτυο να αποσπούν την προσοχή του, με αποτέλεσμα την μείωση της ετοιμότητάς του. Είναι σημαντικό να τονιστεί όμως ότι η μείωση στην οπτική αντίληψη και τα αντανακλαστικά δεν γίνεται αντιληπτή από τους ίδιους τους οδηγούς. Ως αποτέλεσμα είναι πιθανή η υπερ-εκτίμηση από την πλευρά του οδηγού της "απόστασης ασφαλείας" που απαιτείται για την ακινητοποίηση του οχήματος και την αποφυγή ενός ατυχήματος.

Αν και γίνεται προφανές ότι καλή όραση αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την οδήγηση, είναι δύσκολος ο άμεσως συσχετισμός της με την αυξημένη πιθανότητα οδικών ατυχημάτων. Αυτό συμβαίνει κυρίως γιατί οι βασικές «στατικές» μετρήσεις αξιολόγησης της όρασης, που πραγματοποιούνται στην κλινική πράξη και αποτελούν προϋπόθεση για την χορήγηση του διπλώματος οδήγησης (π.χ. οπτική οξύτητα, οπτικά πεδία, αντίληψη χρωμάτων), δεν αντικατοπτρίζουν τη σύνθετη, δυναμική, οπτικό-κινητική αντίληψη που απαιτείται στην οδήγηση. Τα τελευταία χρόνια γίνεται προσπάθεια για την δημιουργία πιο "απαιτητικών" μεθοδολογιών αξιολόγησης της οπτικής συμπεριφοράς, που παρέχουν την δυνατότητα βαθμονόμησης των μετρήσεων με μεγάλη ακρίβεια. Τέτοιες μετρήσεις αποτελούν η φωτεινή ευαισθησία αντίθεσης, ο οπτικός χρόνος αντίδρασης (ΧΑ) και το ωφέλιμο οπτικό πεδίο τα οποία πιστεύεται ότι είναι δυνατόν να προβλέψουν τη πιθανή συμμετοχή ορισμένων οδηγών σε ατυχήματα.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να ανατρέξετε στις παρακάτω δημοσιεύσεις:
1. Plainis, S. and Murray, I.J. (2002). Reaction times as an index of visual conspicuity when driving at night. Ophthalmic & Physiological Optics, 22: 409-415. (pdf)
2. Plainis S, Murray IJ and Charman WN (2005). The role of retinal adaptation in night driving. Optometry and Vision Science, 82 (8): 682-8.(pdf)
3. Plainis S, Murray IJ and Pallikaris IG (2006). Road traffic casualties: understanding the night-time death toll, Injury Prevention, 12: 125-128. (pdf)

Ευρωπαϊκή Ακαδημία Οπτικής και Οπτομετρίας

Η κλινική παροχή υπηρεσιών στο πεδίο της Οπτομετρίας, της Οπτικής και γενικώς των Επιστημών που σχετίζονται με την Όραση συνεχώς τροποποιείται λόγω των σημαντικών εξελίξεων τόσο στη γνώση και την τεχνολογική υποστήριξη που σχετίζονται με την κλινική/επιστημονική πράξη των επαγγελματιών του χώρου όσο και στα αντίστοιχα προϊόντα (οφθαλμικοί φακοί, φακοί επαφής, μέθοδοι διόρθωσης πρεσβυωπίας κλπ.). Είναι όμως εμφανές ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά στην ποιότητα και τα πρότυπα των παρεχόμενων υπηρεσιών και της υγιεινής περίθαλψης της όρασης μεταξύ των χωρών της Ευρώπης (για περισσότερες πληροφορίες βλ. προηγούμενη ανάρτηση).

Κρίθηκε απαραίτητο, επομένως, από το Ευρωπαϊκό Κολλέγιο Οπτικής και Οπτομετρίας (European College of Optics & Optometry, ECOO) η ίδρυση ενός φορέα που θα εποπτεύει την εκπαίδευση στην Ευρώπη με σκοπό τον «εναρμονισμό» της (όσο αν και αυτό είναι δύκολο να επιτευχθεί άμεσα) μεταξύ των χωρών της Ευρώπης.

Η Ευρωπαϊκή Ακαδημία Οπτικής και Οπτομετρίας (European Academy of Optics & Optometry, EAOO) αποτελεί ένα σχετικά νεοσύστατο οργανισμό (λειτουργεί από το 2009, αλλά ακόμη δεν έχουν πλήρως ολοκληρωθεί οι δράσεις). Η Ακαδημία αποτελεί δημιούργημα του Ευρωπαϊκού Κολλεγίου Οπτικής και Οπτομετρίας και έχει τους παρακάτω στρατηγικούς στόχους:
-την ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης στο αντικείμενο της Οπτομετρίας και της Οπτικής.
-τη διάδοση και τον εναρμονισμό της εκπαίδευσης και της έρευνας στην οπτική, την οπτομετρία και σε συναφή αντικείμενα μεταξύ των χωρών της Ευρώπης.
-τη διάδοση προς όφελος του κοινού της επιστήμης και της κλινικής πράξης της Οπτικής και της Οπτομετρίας
-την εξασφάλιση της επαγγελματικής κατάρτισης και επιστημονικής επάρκειας των μελών της.

Η ίδρυση της Ακαδημίας αποκτά μεγάλη σημασία για τη χώρα μας αν αναλογιστεί κάποιος ότι όταν το επάγγελμα του Οπτομέτρη απελευθερωθεί πλήρως στην Ελλάδα, θα μπορεί κάθε απόφοιτος Σχολής Οπτομετρίας, από οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ, να εργαστεί στη χώρα μας (αν και σύμφωνα με τις διατάξεις της ΕΕ ακόμη και σήμερα αυτό μπορεί να συμβεί χωρίς κυρώσεις). Ως αποτέλεσμα, είναι πολύ πιθανόν να έρθουν στη χώρα μας (και σε άλλες χώρες) Οπτομέτρες με πολύ καλύτερη επιστημονική και επαγγελματική κατάρτιση από τους Έλληνες απόφοιτους, αναβαθμίζοντας τις παρεχόμενες υπηρεσίες και παράλληλα επισκιάζοντας τους Έλληνες. Ένας από τους άμεσους στόχους της Ακαδημίας Οπτικής και Οπτομετρίας είναι η ίδρυση Προγραμμάτων και Κέντρων που θα παρέχουν συνεχή εκπαίδευση στους επαγγελματίες του χώρου, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εξελίξουν και να εξειδικεύσουν τις γνώσεις τους. Είναι προφανές ότι για τον καλύτερο σχεδιασμό και την οργάνωση ενός εκπαιδευτικού δικτύου είναι απαραίτητη η συμμετοχή και αρωγή ακαδημαϊκών, ερευνητών και εκπαιδευτών. Η Ακαδημία δίνει για πρώτη φορά τη δυνατότητα οι παραπάνω επιστήμονες να συναντιούνται σε τακτά διαστήματα με τους επαγγελματικούς φορείς του χώρου. Η πρώτη συνάντηση, κομβικής σημασίας για το μέλλον της Οπτομετρίας στην Ευρώπη, θα πραγματοποιηθεί στη Δρέσδη (22-24 Οκτωβρίου).

Ποιος είναι ο ορισμός του Οπτικού στην Ελλάδα?

Επειδή βρισκόμαστε σε εποχές που σε πολλά επαγγέλματα υπάρχει σοβαρή εξειδίκευση όσο αφορά τις παρεχόμενες υπηρεσίες είναι αρκετά σημαντικό να αναρωτηθούμε ποιός είναι ο ορισμός του Οπτικού στην Ελλάδα. Ποιος θεωρείται "Οπτικός" αυτή τη στιγμή στη χώρα μας?

(1) Είναι ο έμπορος / επιχειρηματίας Οπτικός που έχει κατάστημα (η σειρά καταστημάτων) που ασχολείται με τη λιανική πώληση γυαλιών, και ο οποίος με βάση τη σημερινή νομοθεσία δεν χρειάζεται να έχει ούτε πτυχίο αλλά ούτε και βασικές γνώσεις Οπτικής?
(2) Είναι ο απόφοιτος Οπτικής που ασχολείται με τη λιανική πώληση γυαλιών αλλά προσπαθεί να παρέχει και άλλες υπηρεσίες, π.χ. εφαρμογή Φακών Επαφής, που έτσι κι αλλιώς την παρέχουν και οι υπόλοιποι, χωρίς τις περισσότερες φορές να έχουν την απαιτούμενη άδεια?
(3) Είναι ο υπάλληλος ενός καταστήματος που έχει αναλάβει τη στήριξη του όσο αφορά το "κλινικό" μέρος του?
(4) Είναι ο υπάλληλος ενός καταστήματος (ή ενός εργαστηρίου), πιθανώς και απόφοιτος "Οπτικός", που ασχολείται με την κατεργασία των οφθαλμικών φακών και το μοντάρισμα?
(5) Είναι ο κάτοχος της άδειας ενός καταστήματος (αλλά όχι υπάλληλος, αφού μπορεί να την έχει "παραχωρήσει με κάποια αμοιβή"), ο οποίος όμως ασχολείται με άλλο αντικείμενο?
(6) Είναι ο "καταστηματάρχης" που κάνει παράλληλα και χονδρική πώληση προϊόντων σε άλλους Οπτικούς?
(7) Είναι ο πρόεδρος / ή μέλος εταιρείας που ασχολείται αποκλειστικά με τη χονδρική?
(8) Είναι ο απόφοιτος σχολών "Οπτομετρίας" από διάφορα ιδρύματα εξωτερικού?
(9) Είναι ο απόφοιτος της πρόσφατα αναβαπτιζόμενης εγχώριας Σχολής "Οπτικής και Οπτομετρίας"?

Είναι προφανές ότι υπάρχει ένα εύρος ανθρώπων με διαφορετικό background που μπορούν να βαφτιστούν ως "Οπτικοί". Το θέμα είναι ποιος τους βαφτίζει. Σύμφωνα με τους συλλόγους Οπτικών, Οπτικός είναι αυτός που έχει ένα κατάστημα "Οπτικών" και αποτελεί μέλος τους, μια και για παράδειγμα μόνο αυτός λαμβάνει τα περιοδικά τους και τις ενημερώσεις του χώρου. Δηλαδή οι "Οπτικοί", όπως προσδιορίζονται από τους ορισμούς (3) και (4) δεν αποτελούν το "target group", ενώ οι υπόλοιποι αποτελούν a priori μέλη. Υπάρχουν ακόμα και σήμερα σύλλογοι που έχουν μέλη τους καταστήματα που δεν έχουν άδειες λειτουργίας!

Σύμφωνα με τον "Οδηγό στον Κόσμο των Επαγγελμάτων" που παρέχει συμβουλευτική στήριξη στους νέους για την επιλογή επαγγέλματος ΚΑΙ αποτελεί και την πρώτο-εμφανιζόμενη ιστοσελίδα όταν κάποιος κάνει έρευνα στο www.google.gr, ο "Οπτικός ασχολείται με την κατασκευή, επισκευή, ρύθμιση και εφαρμογή των οπτικών οργάνων και ειδικότερα να εφαρμόζει φακούς για τη διόρθωση των διαθλαστικών ανωμαλιών της όρασης, με βάση τις συνταγές των οφθαλμιάτρων", ενώ μέσα στα απαραίτητα προσόντα για την εκτέλεση του επαγγέλματος είναι "η αποφοίτηση από το Τμήμα Οπτικών του ΤΕΙ Αθηνών". Σύμφωνα με τον Επαγγελματικό οδηγό, οι ορισμοί (1), (5), (6) και (7) δεν αποτελούν Οπτικούς.
Η ουσία είναι ότι αν και υπάρχει θεσμικά ακριβής ορισμός του Οπτικού (δυστυχώς όχι του Οπτομέτρη, και αυτό το ζήτημα αποτελεί άλλο κεφάλαιο), στην καθημερινότητα ούτε εμείς οι ίδιοι, ούτε οι πελάτες μας, ούτε οι "συνεργάτες" μας στον χώρο της υγιεινής περίθαλψης της Όρασης (π.χ. Οφθαλμίατροι) γνωρίζουν ΠΟΙΟΣ είναι πραγματικά Οπτικός!

Και τι έχουμε καταφέρει τόσες δεκαετίες ως Οπτικοί? Τι έχουν κάνει οι Σύλλογοι? Συντάσσεται αυτή τη στιγμή το "μητρώο Οπτικών". Αυτό θα αποτελέσει το "μητρώο Οπτικών" ή το "μητρώο Οπτικών καταστημάτων"? Θα μάθουμε ποτέ πόσοι είναι οι πτυχιούχοι Οπτικοί? Πόσοι από αυτούς έχουν δική τους επιχείρηση? Πόσοι ενασχολούνται σε επιχειρήσεις άλλων? Πόσοι είναι άνεργοι? Πόσοι πρέπει να συμμετάσχουν σε σεμινάρια δια βίου εκπαίδευσης για να αναβαθμίσουν την επιστημονική και κλινική τους κατάρτιση? Πόσους ακόμα μπορεί να απορροφήσει ο "χώρος"? Και τελικά, ποιος είναι ο "χώρος" που αναλογεί στους Οπτικούς?

Κατά την άποψή μου, παρατηρώντας που εστιάζονται τα ενδιαφέροντα των εκπροσώπων του επαγγέλματος, δυστυχώς αυτό δε θα συμβεί στο πρόσφατο μέλλον.

9ο Θερινό Σχολείο στην Οπτική της Όρασης

Από το 2002 το Πανεπιστήμιο Κρήτης, και πιο συγκεκριμένα το Ινστιτούτο Οπτικής και Όρασης (IVO) διοργανώνει το Θερινό Σχολείο στην Οπτική της Όρασης (Summer School in Visual Optics). Το σχολείο αποτελείται από σειρά μαθημάτων που διδάσκονται (στην αγγλική γλώσσα) από επιστήμονες και ερευνητές με διεθνή αναγνώριση στο χώρο της Οπτικής και των Επιστημών της Όρασης. Οι ημερομηνίες για το φετεινό σχολείο είναι 5-8 Ιουλίου 2010 και ο τόπος διεξαγωγής του είναι το συνεδριακό κέντρο Terra Maris στη Χερσόνησο Ηρακλείου.

Το πρόγραμμα καλύπτει ένα μεγάλο εύρος θεματικών περιοχών με έμφαση:
στις διαθλαστικές ανωμαλίες και εκτροπές του οφθαλμού,
στην ποιότητα του αμφιβληστροειδικού ειδώλου,
στη σκέδαση,
στην προσαρμοστική ικανότητα του οφθαλμού και την πρεσβυωπία
στη χρήση της τεχνολογίας των προσαρμοστικών οπτικών στην έρευνα και την οφθαλμική απεικόνιση
στις εξελίξεις στην τεχνολογία κατασκευής οφθαλμικών φακών, φακών επαφής και ενδοφακών

Στην ιστοσελίδα του Σχολείου μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες και το αναλυτικό πρόγραμμα του Σχολείου (http://www.ivo.gr/summerschool)

Ανεστάλη η ίδρυση του Τμήματος "Οπτικής-Οπτομετρίας" στην Ηγουμενίτσα

"Δε θα υπάρξει κανένα νέο τμήμα, όπως γίνεται εδώ και πάρα πολλά χρόνια, όπου κάθε χρόνο ανακοινώνουμε νέα τμήματα στα ΤΕΙ και στα Πανεπιστήμια, χωρίς να έχουν καθηγητές, χωρίς να υπάρχουν συγγράμματα, χωρίς να υπάρχουν προγράμματα σπουδών και οι φοιτητές περιμένουν επί χρόνια τους καθηγητές να έρθουν". Με αυτή τη φράση, η υπουργός Παιδείας Αννα Διαμαντοπούλου «πάγωσε» τα σχέδια του προκατόχου της για λειτουργία άλλων επτά ΤΕΙ στην περιφέρεια συμπεριλαμβανομένου του Τμήματος Οπτικής και Οπτομετρίας στην Ηγουμενίτσα. Η κ. Διαμαντοπούλου ξεκαθάρισε από το βήμα του Κοινοβουλίου πως «καμία απόφαση δε θα δίνεται για να ικανοποιηθούν οποιουδήποτε άλλου είδους προτεραιότητες».

Όπως τόνισε, στόχος της κυβέρνησης είναι η αναβάθμιση της ποιότητας της εκπαίδευσης και γι' αυτό η αρχή που θα ακολουθείται στο εξής είναι «πρώτα ο φοιτητής και μετά ο δήμαρχος ή οι τοπικοί παράγοντες» ενώ παράλληλα, διεμήνυσε πως «καμία απόφαση δε θα δίνεται με πολιτικά κριτήρια».

"Αν αποφασίσουμε ότι το Πανεπιστήμιο είναι ο κεντρικός μοχλός ανάπτυξης, αριστείας, κοινωνικής συνοχής, διανόησης για τη χώρα, τα Πανεπιστήμιά μας θα πρέπει να μπουν στην πρώτη προτεραιότητα και ο στόχος μας είναι να κατατάσσονται στα καλύτερα Πανεπιστήμια του κόσμου".

"Τα προβλήματα της Παιδείας είναι αλλού, δεν είναι στο άσυλο".

κ. Διαμαντοπούλου, ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ για την απόφασή σας. Ας ελπίσουμε ότι έφτασε επιτέλους η ώρα τουλάχιστον για τα θέματα της Παιδείας οι αποφάσεις να λαμβάνονται με αξιοκρατικά κριτήρια και με γνώμονα ΜΟΝΟΝ τη βελτίωση της παρεχόμενης γνώσης προς τους φοιτητές. Οι προσπάθειές μας δεν πήγαν χαμένες...Θα ήταν ενδιαφέρον να ενημερωθούμε για τη θέση και τις σχετικές κινήσεις της ΠΕΟΟ αυτό το διάστημα.

International Society for Contact Lens Research (ISCLR)

Στη Χερσόνησο Κρήτης μεταξύ 16-21 Αυγούστου διοργανώθηκε το 15ο συνέδριο της διεθνούς εταιρείας Έρευνας στους Φακούς Επαφής International Society for Contact Lens Research (ISCLR). Στο συνέδριο, το οποίο είναι "κλειστό" σε μέλη και διοργανώνεται σε σε διετή βάση, συμμετείχαν επιστήμονες από τα μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα στον κόσμο με σκοπό την καλύτερη επικοινωνία όσο αφορά τις εξελίξεις στη βασική και κλινική έρευνα, και στον σχεδιασμό μελλοντικών συνεργασιών για την ανάπτυξη νέων καινοτόμων προϊόντων. Μεγάλη έμφαση δόθηκε στους παρακάτω επίμέρους τομείς:
(i) στους τρόπους αποφυγής μολύνσεων και φλεγμονών του κερατοειδή (κερατίτιδες από ακανθαμοιβάδα, ψευδομονάδα και άλλα μικρόβια), βελτιώνοντας τα επίπεδα συμμόρφωσης των χρηστών προς τους κανόνες χρήσης (επιδημιολογικές μελέτες έδειξαν οι κυριότερες αιτίες μολύνσεων είναι οι "βρώμικες" θήκες και τα "άπλυτα" χέρια).
(ii) στους μηχανισμούς αλληλεπίδρασης μεταξύ φακών επαφής, δακρύων και βλεφάρων (επίδραση της ποιότητας εφαρμογής και του σχεδιασμού / ελαστικότητας της οπίσθιας επιφάνειας των φακών)
(iii) στους αιτιολογικούς παράγοντες του κερατόκωνου (καταρρίπτεται ο μύθος της συσχέτισης του κερατόκωνου με το τρίψιμο των ματιών) και στη χρήση εξατομικευμένων ημίσκληρων φακών επαφής για την αντιμετώπιση διαφορετικών μορφών κερατόκωνου.
(iv) στο σχεδιασμό φακών επαφής με ειδικά διαμορφωμένα οπτικά, με σκοπό την επιβράδυνση της εξέλιξης της μυωπίας και την καλύτερη μη-επεμβατική αντιμετώπιση της πρεσβυωπίας.

Είναι έντιμη η θέση του Υπουργείου σχετικά με τις προβλεπόμενες συνεργασίες ΤΕΙ-ΑΕΙ?

Όπως είναι γνωστό, τις τελευταίες μέρες υπάρχει μία κινητοποίηση στους χώρους της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης λόγω του επερχόμενου νομοσχεδίου για τα ΤΕΙ. Το νομοσχέδιο εκτός από θέματα που αφορούν την λειτουργική και οργανωτική διάρθρωση των ΤΕΙ, προωθεί μία σειρά από χωροταξικές αλλαγές με σκοπό την συνεργασία ΑΕΙ-ΤΕΙ ακόμα και σε προπτυχιακό επίπεδο, όπως την από κοινού οργάνωση προπτυχιακών σπουδών, Εργαστηρίων, Πρακτικών ασκήσεων κλπ. Το ίδιο νομοσχέδιο δίνει την δυνατότητα σε "υποβαθμισμένα" ΤΕΙ, που έχουν ξεμείνει από φοιτητές, προσωπικό και υποδομές, να αλλάξουν γνωστικό αντικείμενο!!! Βέβαια το ίδιο το Υπουργείο φρόντισε να εκτεθεί για τις προθέσεις του αφού έξι μήνες νωρίτερα (21/1/2009) ανακοίνωσε τη δημιουργία 16 νέων Τμημάτων ΤΕΙ σε "περιφέρικές" περιοχές, όπως Ηγουμενίτσα, Γρεβενά, Αίγιο, Ζάκυνθος, Καβάλα, Κοζάνη, Λήμνος, Λευκάδα, Μεσολόγγι, όπου απουσιάζει η δυνατότητα μίας τέτοιας συνεργασίας!!! Πως είναι δυνατόν να μας πείσει ότι υπάρχει πραγματικός σχεδιασμός στον χώρο της Παιδείας όταν οι αποφάσεις για την ίδρυση νέων Τμημάτων διέπονται από τοπικο-οικονομικά πελατειακά συμφέροντα;

Αναδημοσιεύω μία σχετική τοποθέτηση του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κρήτης κ. Παλλήκαρη:
"Οι τελευταίες εξαγγελίες του Υπουργού Παιδείας σχετικά με τις αναδιαρθρώσεις στο χώρο της εκπαίδευσης που προβλέπονται από το νέο νομοσχέδιο για τα ΤΕΙ, γεννούν αρκετές απορίες και εμπεριέχουν πολλές αντιφάσεις.

Η βασικότερη απορία αφορά την μεθοδευμένη τακτική του Υπουργείου να προκαλεί εντυπώσεις μέσω ανακοινώσεων περί “ανωτατοποίησης” της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, χωρίς την οποιαδήποτε προηγούμενη συζήτηση με του Πρυτάνεις των Ιδρυμάτων που αυτή τη στιγμή εκπροσωπούν την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Είναι σαφές ότι η κατευθυντήρια γραμμή του Υπουργείου να αναβαθμίσει τον ρόλο των ΤΕΙ, μέσω ενός νέου χωροταξικού σχεδιασμού για την εκπαίδευση θα έπρεπε να είχε ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με τα Πανεπιστήμια. Όχι αποκλειστικά γιατί ο ρόλος και το αντικείμενο σπουδών των ΑΕΙ είναι αναβαθμισμένος σε σύγκριση με τα ΤΕΙ, αλλά επειδή τα Πανεπιστήμια έχουν σημαντική εμπειρία στην διατμηματική οργάνωση σπουδών και ερευνητικών εργαστηρίων, διαθέτοντας την απαραίτητη τεχνογνωσία και προηγμένο εργαστηριακό εξοπλισμό. Ασφαλώς, δεν πρέπει να παραβλέψουμε ότι υπάρχουν Τμήματα στα ΤΕΙ που λειτουργούν υποδειγματικά, παρέχοντας σημαντικό ερευνητικό έργο, πολλές φορές μάλιστα ανώτερο από εκείνο μερικών Τμημάτων ΑΕΙ, μέσω εστιασμένης επιστημονικής κατεύθυνσης και που έχουν ήδη συνάψει εξαιρετικές συνεργασίες και σε μεταπτυχιακό επίπεδο αλλά και στον ερευνητικό χώρο με αντίστοιχα ΑΕΙ.

Η σημαντικότερη αντίφαση πηγάζει από το γεγονός ότι η πρόθεση του Υπουργείου να ενδυναμώσει τα ΤΕΙ μέσω της συνεργασίας με τα Πανεπιστήμια δεν συμβαδίζει απολύτως με την πρόσφατη απόφαση για την ίδρυση 13 νέων “περιφερικών” Τμημάτων στα ΤΕΙ. Πιο συγκεκριμένα, ενώ το Υπουργείο επιθυμεί να δημιουργήσει μια νομοθετημένη συνεργασία μεταξύ των Πανεπιστημίων και των ΤΕΙ, όσον αφορά στην κοινή διοργάνωση προπτυχιακών σπουδών, εργαστηρίων, μαθημάτων, πρακτικών ασκήσεων και διπλωματικών εργασιών, ιδρύει “απομονωμένα” νέα τμήματα ΤΕΙ στην περιφέρεια, βασιζόμενο σε καθαρά τοπικο-οικονομικά κριτήρια. Ο Υπουργός πρέπει να απαντήσει, έχοντας σαφές πλάνο, με ποιον τρόπο θα μπορέσουν να συνεργαστούν τα υπό ίδρυση νέα Τμήματα στην Ηγουμενίτσα, την Κοζάνη, τα Γρεβενά, τη Λευκάδα, τη Ζάκυνθο, τον Αγ. Νικόλαο κλπ. με Πανεπιστημιακά Τμήματα αντίστοιχου γνωστικού αντικειμένου που εδρεύουν σε άλλες πόλεις. Μήπως αυτό θα ήταν πιο εφικτό να επιτευχθεί αν είχαν παρακαμφθεί πελατειακά συμφέροντα πολιτικών και βουλευτών για δημιουργία νέων Τμημάτων ΤΕΙ στις περιφέρειές τους, διότι από ότι είναι γνωστό όλα τα νέα Τμήματα έχουν “ονοματεπώνυμο”;

Αν η γραμμή του Υπουργείου να προωθήσει αυτές τις συνεργασίες είναι πραγματική, τότε γιατί ανάλογη προσπάθεια συνεργασίας προ τριετίας από το Πανεπιστήμιο και το ΤΕΙ Κρήτης για την ίδρυση προπτυχιακού προγράμματος Σπουδών στην “Οπτική και Οπτομετρία” δεν υπάγονταν στις “προτεραιότητες του Υπουργείου κατά την παρούσα φάση”, σύμφωνα με τον τέως υφυπουργό κ. Ταλιαδούρο; Και αφού το υπουργείο δεν είχε στα πλάνα του τέτοιες συνεργασίες, γιατί έδωσε το πράσινο φως για τη λειτουργία ΔΥΟ πανομοιότυπων τμημάτων σε παραρτήματα περιφερικών ΤΕΙ (από το 2008 στο Αίγιο και το 2010 στην Ηγουμενίτσα) όπου απουσιάζει οποιαδήποτε υποστηρικτική υποδομή, με κριτήριο την ανάπτυξη της περιφέρειας (επίσημη απάντηση Υπουργείου Εθνικής Παιδείας, με ημερομηνία 28/5/2009) ενέχοντας τον κίνδυνο δημιουργίας νέων θνησιγενών τμημάτων σε ένα αντικείμενο με μεγάλες απαιτήσεις και επαγγελματικές προοπτικές;

Πως είναι δυνατόν να αναφερόμαστε για αξιοκρατική αξιολόγηση και σοβαρό προγραμματισμό Παιδείας όταν δυστυχώς ένα υψηλό προϊόν εκπαίδευσης και γνώσης (Οπτική-Οπτομετρία-Οφθαλμολογία) που αποτελεί πρότυπο εφαρμογής στην Κρήτη, όπου υπάρχει συσσώρευση υποδομών, τεχνογνωσίας και ανθρώπινου δυναμικού με διεθνή αναγνώριση, αγνοείται από την ίδια την Πολιτεία;"
Με εκτίμηση,

Ο Πρύτανης του Πανεπιστημίου Κρήτης
Καθηγητής Ιωάννης Γ. Παλλήκαρης