24 Μαρτίου 2018

Όραση και οπτομετρία: οι βασικές έννοιες της επαγγελματικής μου ζωής


Η συμμετοχή της αίσθησης της όρασης στις καθημερινές ενασχολήσεις μας (εργασία, οδήγηση, αθλητισμός, τέχνες) είναι καθοριστική και για αυτό η διατήρηση ευκρινούς όρασης σε όλη την διάρκεια της ζωής μας αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που συντελούν στην άρτια ποιότητα ζωής μας. Ο άνθρωπος μέσω της εξέλιξής του ανέπτυξε ικανότητες όρασης, όπως η έγχρωμη όραση, για την ανίχνευση αντικειμένων στη φύση που ειδάλλως δεν θα ήταν αντιληπτά  - είναι εμφανές στην εικόνα δίπλα ότι το μπλε λουλούδι είναι διακριτό μόνο από ένα "θηρευτή" που έχει έγχρωμη όραση. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι θεωρούσε την όραση ως την ύψιστη αίσθηση του ανθρώπου, πιστεύοντας ότι τα μάτια μας είναι τα πιο αλάνθαστα αισθητήρια όργανα γιατί παρέχουν άμεσα και ακριβή εμπειρικά δεδομένα. Με αυτό τον τρόπο κάθε ορατό φαινόμενο γίνεται αντικείμενο της γνώσης, εξισώνοντας την όραση με την αισθητηριακή και νοητική γνώση.
Μια φορά το χρόνο, ο κόσμος γιορτάζει την Παγκόσμια Ημέρα Οπτομετρίας. Το επάγγελμα των οπτομετρών αφορά τη δημόσια υγεία κι έχει ένα μακρύ ιστορικό που βασίζεται στην οπτική και την φυσιολογία της όρασης και την οπτική συμπεριφορά. Η οπτομετρία βοηθά στην πρόληψη βασικών και σύνθετων προβλημάτων της όρασης, στη διάγνωση παθήσεων της όρασης αλλά και συστημικών παθήσεων, όπως ο διαβήτης, ενώ προτείνει τα κατάλληλα βοηθήματα (π.χ. γυαλιά, φακούς επαφής) και παρέχει τις κατάλληλες θεραπείες για την αποκατάσταση διαταραχών του συστήματος της όρασης.  Σύμφωνα με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Οπτομετρίας, το επάγγελμα του Οπτομέτρη αφορά την “πρωτοβάθμια υγιεινή περίθαλψη του οφθαλμού και της όρασης, η οποία περιλαμβάνει τη διάθλαση (και συνταγογράφηση), την επιλογή και κατεργασία κατάλληλων “διαθλαστικών βοηθημάτων”, τη διάγνωση και διαχείριση οφθαλμικών παθήσεων και την αποκατάσταση της όρασης σε φυσιολογικά επίπεδα”. Αν και το εύρος της άσκησης της οπτομετρίας ποικίλει στον κόσμο, ο στόχος όλων των οπτομετρών παγκοσμίως είναι να βοηθήσουμε τους ασθενείς μας να μπορούν να βλέπουν καλά ! 
Έχοντας ασχοληθεί με την οπτομετρία για 25 χρόνια μετά από την αποφοίτησή μου ως οπτικός από τα ΤΕΙ Αθήνας, ένιωσα ευχαρίστηση από το επάγγελμα που υπηρετώ μέσα από διάφορετικούς στόχους. Αρχικά, από την απόκτηση περισσότερης γνώσης με την "επέκταση" των προπτυχιακών σπουδών μου στην Αγγλία. Στη συνέχεια, με τις μεταπτυχιακές σπουδές σε εξειδικευμένες θεματικές περιοχές (όπως η οπτική των φακών επαφής και η συμμετοχή της όρασης στην οδήγηση) και κυρίως με την κατανόηση της "έρευνας" και της "μεθόδου" που οφείλει να στηρίζει αλλά και να στηρίζεται στη γνώση. Αργότερα, μέσα από την ανάλυση δεδομένων έρευνας και τη συγγραφή ερευνητικών ιδεών για χρηματοδότηση. Με την επιστροφή μου στην Ελλάδα και στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης, μέσω της συνεργασίας με επιστήμονες και ερευνητές με διαφορετικές καταβολές (οφθαλμίατρους, φυσικούς, μαθηματικούς, ψυχολόγους, ψυχίατρους, βιολόγους, μηχανικούς κλπ.) και της μεταπτυχιακής εκπαίδευσης νέων ανθρώπων στο γνωστικό αντικείμενο της οπτικής και της όρασης. Και τέλος με την καθημερινή εδώ και δέκα χρόνια επαφή με ασθενείς, την υπομονετική εξέταση των προβλημάτων όρασής τους και την καθοδήγησή τους σχετικά με την αποκατάστασή της.
Έχω δει πολλές φορές την έκπληξη ηλικιωμένων αλλά και παιδιών όταν ο οπτικός τους κόσμος ομορφαίνει, είτε επειδή απλά διορθώθηκε η μυωπία τους είτε γιατί επιλύθηκε ένα σημαντικότερο πρόβλημα (διπλωπία, κερατόκωνος). Ενώ βρίσκομαι πια καθημερινά με ασθενείς, κάτι που απευχόμουν όταν ξεκινούσα τις σπουδές μου πριν από 30 χρόνια, ο ενθουσιασμός, η υπομονή και η ευχαριστησή μου να μπορούν να δούνε "καλύτερα" δεν σταματά !

22 Μαρτίου 2018

Εξουδετερώνοντας τη σφαιρική εκτροπή του οφθαλμού: ένα βήμα προς την «σούπερ όραση» ή ένα μύθευμα των εταιρειών;

Αρκετοί ίσως να θυμούνται ότι πριν από μια δεκαετία μερικές εταιρείες (κι ερευνητικά κέντρα) που ασχολούνταν με τη διόρθωση της όρασης με διαθλαστική χειρουργική όσο και μερικές κατασκευάστριες εταιρείες φακών επαφής είχαν "βάλει στο μάτι" την εξουδετέρωση της θετικής σφαιρικής εκτροπής του οφθαλμού, θεωρώντας ότι αυτή μειώνει την ποιότητα της εικόνας στον αμφιβληστροειδή, περιορίζοντας την ευκρίνεια της όρασής μας (βλ. εικόνα). 

Μάλιστα είχαν ονομάσει και ορισμένα προϊόντα εκείνης της εποχής (φακούς επαφής και ενδοφακούς) ως ΗD (high definition), παρερμηνεύοντας κατά κάποιο τρόπο τ΄αρχικά αποτελέσματα κάποιων μελετών προσομοίωσης των οπτικών του οφθαλμού με διορθωμένη τη σφαιρική εκτροπή, χωρίς να έχουν αξιολογήσει τη σημασία της σφαιρικής εκτροπής (ΣΑ) στη λειτουργική όραση. Για παράδειγμα είναι γνωστό ότι η σφαιρική εκτροπή του οφθαλμού δεν είναι σταθερή, αλλά μεταβάλλεται από θετική σε αρνητική κατά την προσαρμογή (4,6), όπως επίσης μεταβάλλεται με τις διακυμάνσεις της κόρης (3,4), με την ηλικία (2,5) ενώ διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο (2,5,6). Η επίδρασή της στην όραση διαφέρει, επίσης, μεταξύ μονόφθαλμης και διόφθαλμης παρατήρησης (3).
Αυτές οι "προσδοκίες" σιγά-σιγά εγκαταλείφθηκαν από τις εταιρείες, όταν τ' αρχικά αποτελέσματα των θεωρητικών προσεγγίσεων δεν φάνηκαν να επιβεβαιώνονται από τις αντίστοιχες κλινικές μελέτες. Μια πρόσφατη μελέτη(1) από την ερευνητική ομάδα του BHVI, σε μύωπες χρήστες ηλικίας 18-33 ετών, έδειξε ότι η εφαρμογή φακών επαφής με αρνητική ΣΑ (με σκοπό την αντιστάθμιση της μέσης θετικής ΣΑ του οφθαλμού), δεν συνέβαλε στη βελτίωση της ευκρίνειας. Επιπλέον, τα προφίλ ισχύος των μαλακών φακών επαφής με αρνητική σφαιρική εκτροπή φαίνεται να επηρεάζουν την περιφερική διάθλαση (προκαλώντας σχετική περιφερική υπερμετρωπία στο επίπεδο του αμφιβληστροειδή) και αυτό θα μπορούσε να έχει αρνητική συνέπεια στην εξέλιξη της μυωπίας ! Δηλαδή είναι πιθανό η χρήση τέτοιων φακών επαφής στη σχολική ηλικία να οδηγήσει σε ταχύτερη αύξηση της μυωπίας ! 
Στο εργαστήριο Οπτικής και Όρασης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, έχοντας μελετήσει εμπεριστατωμένα τις εκτροπές του οφθαλμού και ιδιαίτερα τη σφαιρική εκτροπή, ήμασταν από την αρχή επιφυλακτικοί όσο αφορά τα οφέλη της διόρθωσης της σφαιρικής εκτροπής στη λειτουργική όραση και την «σούπερ όραση». Μάλιστα, σήμερα οι περισσότεροι σχεδιασμοί φακών επαφής και ενδοφακών για τη διόρθωση της πρεσβυωπίας εισάγουν σφαιρική εκτροπή ώστε να αυξήσουν το βάθος εστίασης του οφθαλμού (3).